visitors

Sunday, November 28, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ (ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై తొమ్మిదవ భాగం

28.11.2021 - ఆదివారం భాగం - 59*:
అధ్యాయం 2 భాగం 58 ఇక్కడ

  

నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

ప్రధమంగా ఎవరైనా వోటర్ల లిస్ట్ లోకి ఎక్కేరంటే ఆ యువతీ యువకులు పెళ్ళీడుకు వచ్చినట్లే. 1970ల నాటికి బాల్య వివాహాలనేవి రూపుమాసిపోయినా ఉత్తర భారత దేశంలోని అనేక మారు మూల గ్రామాలలో ఇంకా  అక్కడక్కడ ఈ బాల్య వివాహాల జాడ్యం కనిపిస్తూనే వుంటుంది. ఇరవై ఏళ్ళు వచ్చేసరికే పెళ్ళిళ్ళు అయి వారికి పిల్లలూ పుట్టేస్తారు. సంసార జంఝాటంలో ఇరుక్కుపోతారు. ఎవరికైనా  ఏ కారణం చేతైనా ఇరవైయైదేళ్ళలోపు పెళ్ళి కాకపోతే వాళ్ళు ముదురు బెండకాయలక్రిందే లెఖ్ఖ. నేను ఆ కేటగిరిలోకి చేరకముందే పెళ్ళిచేసి చూడాలని మా పెద్దలు సంకల్పించారు. ఔననడానికి కానీ, కాదనడానికి కానీ కావలసిన మనస్థైర్యం,మనో పరిపక్వత ఆనాటికి నాకు ఏర్పడలేదు.

మా ఇంటికి వచ్చి వెళ్ళిన ఆ ద్విభాష్యం సుబ్బారావుగారి పెద్దమ్మాయి నాకు తగినదనే భావన మా నాన్నగారికి అమ్మగారికి కలిగింది. శ్రీ సుబ్బారావు గారి కోరికకు అంగీకారం తెల్పారు. సమానవియ్యం, సమాన కయ్యం అనే సిధ్ధాంతాన్ని మా పెద్దలు పాటించినట్లున్నారు.  సుబ్బారావు గారిది సంగీత కులం కాదు. మద్రాస్ అంబత్తూర్ లో వున్న టి.ఐ. సైకిల్స్ ఫ్యాక్టరీలో చిరుద్యోగి. అయితే వారి కుటుంబానికి మా కుటుంబానికీ కొన్ని సారూప్య సామీప్యతలున్నాయి. వారిదీ మామూలు మధ్యతరగతి కుటుంబం. వారికీ ఐదుగురు సంతానం. మాఇంట్లోలాగే ముగ్గురు ఆడపిల్లలు, ఇద్దరు మగపిల్లలు. ఆర్ధికంగా కూడా సరిసమానమే. అయితే ఈనాటికీ నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం -  ఏ విధమైన ప్రత్యేకతా కనపడని నాలాటి సగటు నిరుద్యోగికి ఏ ధైర్యంతో  ఆ పెద్దమనిషి  తన కూతురిని నాకిచ్చి పెళ్ళి చేయాలనుకున్నారో నాకు అర్ధం కాని విషయం. నాకు ఓ డిగ్రీ, స్టెనోగ్రఫీ సర్టిఫికెట్ తప్ప కళ్యాణానికి కావలసిన మరే  పెద్ద అర్హతలు లేవు. పైగా అమ్మాయి ఆసరికే బ్రిటానియా బిస్కట్ ఫ్యాక్టరీలో చిన్నో చితకో ఉద్యోగంలో వున్నది. ఈ వివాహం విషయం లో ద్విభాష్యం వారు తొందరపడడానికి,  తర్వాత నేను గ్రహించిన, నాకు కనిపించిన కారణం ఒక్కటే.  అదే కొన్ని మాసాలకు ముందు వారింట జరిగిన ఒక విషాద సంఘటన. చదువు ముగించి, ఉద్యోగానికి సిధ్ధమై చేతికి అందివచ్చిన తమ పెద్దకొడుకు అర్ధాంతరంగా తనువు చాలించడం ఆ కుటుంబానికి ఒక పెద్ద అశనీపాతం. ఆ దుఖం నుండి, మనోవేదననుండి బయట పడడానికి ఆరుమాసాలలోపు ఇంట్లో శుభకార్యం జరిపించి ఆనందించాలనే తపనతో వారి పెద్దమ్మాయికి వరుని వెతికే  తీవ్ర ప్రయత్నాలలో భాగంగా  మా నాన్నగారి గురించి విని  వేదుల సుబ్బారావుగారితో మా ఇంటిని వెతుక్కుంటూ వచ్చారు. అయితే ఈ విషాద నేపథ్యం ఏమి అప్పట్లో చెప్పినట్లు లేదు. నిజానికి చెప్పవలసిన అవసరం కూడా లేదు. ఏది ఏమైతేనేం ఉద్యోగం, సద్యోగం లేకుండా హాయిగా కాలక్షేపం చేస్తున్న నాకు ముందరి కాళ్ళ బంధాలు వేయ నిశ్చయించారు మా పెద్దలు.

ఈ పరిణామాలేవీ ఆనాడు నాలో ఎలాటి ఆసక్తిని, స్పందన, ప్రతిస్పందనలు కానీ నాలో రేకెత్తించలేదు. After all, marriages are made in heaven. నమ్మక తప్పదు మరి.

ఈ సంబంధం విషయం మా నాన్నగారు  ఘంటసాల మాస్టారికి, సావిత్రమ్మగారికి తెలియజేయడంతోనే వారంతా చాలా సంతోషించారు. శుభస్యశ్రీఘ్రం అన్నారు. నిజంగానే రెండు మాసాల వ్యవధిలో నా పెళ్ళి నిశ్చయమైపోయింది. ఘంటసాల మాస్టారు మా పెళ్ళి రిసెప్షన్ లో తన వాద్యబృందంతో వచ్చి కచేరీ చేస్తానని ఆ రోజు మరే ఇతర కార్యక్రమాలు పెట్టుకోనని ఇంట్లోవారికి చెప్పారు. అంతా బాగానే వుంది. పెళ్ళంటే మాటలా! ఆడపిల్లకైనా, మగపిల్లాడికైనా పెళ్ళంటే ఖర్చుతో కూడిన వ్యవహారం. ఆర్ధికస్తోమతు గలవారి విషయం వేరే. ఏ తాడూ బొంగరం లేని సామాన్యుల విషయంలో పెళ్ళిళ్ళు ఒక పెద్ద  ప్రతిబంధకమే. కానీ, చూద్దాము, కానున్నది కాకమానదు అనే కర్మసిధ్ధాంతాన్ని మా నాన్నగారు అనుసరించారేమో.

ఘంటసాల మాస్టారు, సావిత్రమ్మగారు కలసి నాకు పెళ్ళి బట్టలు కొనివ్వాలని నిశ్చయించారు. ఒకరోజు  మాస్టారు నేనూ  వారి కారులో పాండీబజార్ రాజకుమారి ధియేటర్ ఎదురుగా వున్న కైలాష్ టెక్స్ టైల్స్ షోరూముకు తీసుకువెళ్ళి నాకు నచ్చిన రంగుల్లో మంచి బట్టలను సెలెక్ట్ చేసుకోమన్నారు. నాకు చాలా మొగమాటమనిపించింది. అన్నిటినీ చూస్తూనే వున్నా ఎలాటివి ఎంచుకోవాలో తెలియలేదు. నా తడబాటు చూసి చివరకు మాస్టారే ఓ మూడు జతల బట్టలను ఎంపికచేసారు. వాటిని ఇంట్లో చూపించి వెంటనే కుబేంద్రరావుకు కుట్టడానికి ఇవ్వమని చెప్పారు.  ఘంటసాలవారి చొక్కాలు, జుబ్బాలు చాలాకాలంగా ఆ కుబేంద్రరావే కుట్టేవాడు. ఆయన ఒక కన్నడిగుడు. పానగల్ పా‌ర్క్ పార్క్ లాండ్స్ హోటల్ పక్కన వున్న మెకర్నెట్ బ్యాకరీ వెనకవేపు కుబేంద్రరావు టైలరింగ్ షాపు. మంచి పేరున్న బిజీ టైలర్. మాకు అలవాటుగా బట్టలు కుట్టే ఎన్. మాస్టర్ టైలర్ కొంతకాలంగా మాకు దూరమవడంతో (అన్నివిధాలా)  కేశవన్ ఎమ్.ఎ. మా ఆస్థాన టైలర్ అయ్యాడు. మనిషి చాలా మంచివాడు. మాకు తగినవాడు. అతనివల్ల భరించలేని నశ్యం వాసన తప్ప మరే ఇబ్బంది వుండేది కాదు. పైగా అతని టైలరింగ్ షాపు మా ఇళ్ళ వరసలోనే. పానగల్ పార్క్ కూరగాయల షాపుకు ఎదురుగా వుండే జైన్ స్టోర్స్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న కొట్లో వుండేది. ఆ కేశవన్ నా పెళ్ళిబట్టలు కుట్టడానికి మహదానందం తో ఒప్పుకున్నాడు. అయ్యగారు బట్టలు కొనిస్తున్నారు కదా, రిసెప్షన్ కోసం ఒక మంచి సూట్ తీసుకోలేకపోయావా అని  మా నరసింగడు ఒక ఉచిత సలహా పారేసాడు. నేనేమీ మాట్లాడలేదు. నా వరకు పెళ్ళిపేరుతో జరిగే ప్రతి పైసా ఖర్చు శుధ్ధ దండగమారి వ్యవహారం. నాకు ఆదాయం లేకపోయినా కనీసపు అవసరాలు తీరడానికి మా నాన్నగారిలాటి కుటుంబీకులు పడే కష్టం నాకు తెలుసు. తెలిసి తెలిసి నా మూలంగా మరింత వృధా వ్యయం చేయించడానికి మనసు రాలేదు. అయితే ఈ భావాలన్నీ మనసులోనే. బయట వ్యక్తీకరించే ధైర్యం నాకేనాడూ అలవడలేదు.

పెళ్ళి ఇన్విటేషన్ల కోసం నేనూ నరసింగ కలసి 11వ నెంబర్ బస్ లో బయల్దేరి పారీస్ కార్నర్ సమీపంలోని ఫ్లవర్ బజార్ పోలీస్ స్టేషన్ కు ఎదురుగా వుండే బందర్ స్ట్రీట్ లోకి వెళ్ళాము. దాని పక్కపక్కనే వుండే సుంకురామ చెట్టి స్ట్రీట్  వంటి వీధులన్నిటిలో ఎన్నో స్టేషనరీ షాపులు, వెడ్డింగ్ ఇన్విటేషన్ల్ దొరికే షాపులు వుండేవి. అలాటి ఒక షాపులో   మరీ ఆడంబరంగా, డాంబికంగా లేకుండా సింపుల్ వుండే కార్డ్ గా చూసి కొన్నాము. వాటిని పాండీబజార్లో నారాయణన్ కేఫ్ ఎదురుగా వుండే ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లో ఇచ్చాము. ఆ ప్రెస్ లో మాకు తెలిసిన ఒక తెలుగాయన ఉండేవారు. పేరు పంచాది అప్పలస్వామి. సినీమాలలో చిన్న చిన్న ఎక్స్ ట్రా వేషాలు వేసేవారు మనిషి పొట్టిగా పంచెకట్టుతో వుండేవారు. ఆయన ఘంటసాలవారు తీసిన 'భక్త రఘునాధ్' లో కూడా ఏదో వేషం వేసారు. వేషాలకోసం తిరుగుతూ మాస్టారిని చూడడానికి వచ్చేవారు. ఆ పరిచయంతో ఆ ప్రెస్ లో ఇన్విటేషన్ల ప్రింట్ కు ఇచ్చాము.  సింపిల్ గా వుండే ఆ ఆహ్వాన పత్రికలో ఘనంగా అందరినీ ఆకర్షించే విషయం  ఘంటసాల వారి కచ్చేరీ ఒక్కటే. 

ఒక పెళ్ళి పేరిట ఇద్దరు మనుషులను కలపడానికి ఇంత ఖర్చు, యాతనా, కాలాయాపనా అవసరమా? అనే భావన నాకు ఎప్పుడూ కలుగుతూంటుంది. కట్నకానుకల విషయంలో, మర్యాదల విషయంలో, మ్యారేజ్ హాల్స్  విషయంలో, భోజనాలలోని ఆహార పదార్ధాల విషయంలోనూ, ఊరేగింపులు, బ్యాండ్ మేళాలు, విడియో కవరేజ్ ల విషయంలో  ఏర్పడే తగాదాలు, కొట్లాటలతో ఎన్నో వివాహాలు, ఎంతోమంది ఆడపిల్లల జీవితాలు నాశనం కావడం ఈనాటికీ మనం చూస్తూనే వున్నాము. ఇలాటి స్వల్ప విషయాలలో నేటి మన నాగరికత, విద్య, వివేకం ఏమైపోతాయో అర్ధంకాదు.

ఈ రకమైనటువంటి ఏ బాదరబందీ లేకుండా మా పెళ్ళి మద్రాస్ కీల్పాక్ గార్డెన్స్ లోని ఒక కమ్యునిటీ హాల్ లో ఉన్నంతలో హుందాగా, పెద్దల సమక్షంలో  ప్రశాంతంగా జరిగింది. పెళ్ళికి ముందు జరిగే తతంగమంతా కూడా ఘంటసాల మాస్టారింటి చిన్న హాలులోనే  వారి కుటుంబ సభ్యులు, కొల్లూరి వెంకటేశ్వరరావుగారి కుటుంబ సభ్యుల సమక్షంలో వారి ఆశిస్సులతో జరిగింది. (అదే హాలులో తర్వాత కాలంలో రత్నకుమార్ ఉపనయనం కూడా జరిగింది). సరిగ్గా ఓ ఏడాది క్రితం రతన్ (ఘంటసాల రత్నకుమార్) ఫోన్ చేసి మా పెళ్ళి రిసెప్షన్ లో జరిగిన  నాన్నగారి (ఘంటసాల మాస్టారి) కచేరీ ఫోటోలు పంపమని అడిగాడు. చిత్రం ఏమంటే ఆ నాడు ఎవరికీ పెళ్ళనే ఓ సంఘటనను భవిష్యత్తు లో గుర్తుచేసుకునేలా ఫోటోల ద్వారానో, 16 mm సినీమా ద్వారానో భద్రపర్చుకోవాలనే ధ్యాసే ఎవరికీ లేకపోయింది. ఎందుకంటే, సింపుల్, అదంతా ఖర్చు వ్యవహారం.

మా పెళ్ళికి ఫోటోగ్రాఫర్ లేడు. ఎవరు వ్యక్తిగతంగా కూడా ఫోటోలు తీయలేదు. అలాగే ఘంటసాల మాస్టారి కచ్చేరీ ఫోటోలు కూడా తీయబడలేదు. ఈ రకమైనటువంటి సరదాలు మా నాన్నగారికి తక్కువ. అదే అలవాటు నాకు వచ్చింది. నాకు నేనుగా ఫోటోల కోసం నిలబడిన సంఘటనలు చాలా తక్కువ.

తమిళనాడులో పెళ్ళి ముహుర్తాలన్ని దాదాపు ఉదయం పూటే జరుగుతాయి. అది కూడా ఏడు నుండి పదిన్నర గంటలలోపే వుంటాయి. పెళ్ళి భోజనాలు కూడా పన్నెండు లోపల ముగిసి రెండయేసరికి కళ్యాణమండపాలను ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోతారు. పెళ్ళికి వచ్చినవారు కూడా  తమ తమ ఆఫీసులలో ఓ రెండు గంటలు పర్మిషన్ తీసుకొని పెళ్ళికి వచ్చి, వధూవరులను అభినందించేసి, పెళ్ళి భోజనాలు చేసేసి, పెళ్ళివారిచ్చే తాంబూలం కవరు తీసుకొని డైరక్ట్ గా ఆఫీసులకు వెళిపోతారు. 
ఇందువల్ల ఎవరి సమయమూ వృథాకాదు. ఎవరికీ ఏ రకమైన ఇబ్బంది కలగదు. బహుశా తమిళులు సౌరమానాన్ని పాటించడంవల్లకావచ్చు. వారికి విరుధ్ధంగా మన తెలుగువారి పెళ్ళిళ్ళన్నీ చాలావరకు అర్ధరాత్రి దాటాక, తెల్లవారుజామున జరుగుతూండేవి. ఇప్పుడు రోజులు మారి తెలుగువారు కూడా ఉదయం ముహుర్తాలకే మొగ్గు చూపుతున్నారు. 

మా పెళ్ళి ముహూర్తం ఉదయాన్నే కుదిరింది. తొమ్మిది నుండి పదిముప్పావు. మా సమీప బంధువులు, ఆత్మీయులైన ఘంటసాలవారి కుటుంబం, కొల్లూరి వెంకటేశ్వరరావుగారి కుటుంబం, మా నాన్నగారికి సన్నిహితులైన సాహితీ మిత్రుల సమక్షంలో  వారి శుభాశిస్సులతో శ్రీ ద్విభాష్యం సుబ్బారావు గారి జ్యేష్ట కుమార్తె శేషశ్రీతో  నా వివాహం నిర్విఘ్నంగా శుభప్రదంగా జరిగిపోయింది.




అదే సాయంత్రం అదే కీల్పాక్ హౌసింగ్ బోర్డ్ కమ్యునిటీ హాలులో జరిగిన  ఘంటసాల మాస్టారి కచేరీ ఆహుతులందరికీ షడ్రసోపేత విందుగా అమరింది. ఆ రిసెప్షన్ కు ప్రముఖ రచయిత  మా నాన్నగారికి మంచి మిత్రుడైన శ్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారు కుటుంబ సమేతంగా వచ్చారు.

ఆడపెళ్ళివారి తరఫున బ్రిటానియా కంపెనీ, టిఐ సైకిల్స్ ఉద్యోగులు తరలి వచ్చి మమ్మల్ని అభినందించారు. ఆనాటి ఘంటసాలవారి సంగీత కచేరీ వారందరికీ అపురూపమైన వరంగా అమితానందాన్ని కలగజేసింది. మాస్టారు దాదాపుగా రెండు గంటలసేపు ఆనాటికి బహుళ ప్రచారంలో వున్న  తన తెలుగు, తమిళ సినీమా పాటలను మృదుమధురంగా ఆలపించి శ్రోతలను మైమరపింపజేశారు. నా  పెళ్ళి కచేరీలో మా నాన్నగారు యథావిధిగా తన హార్మోనియంతో  ఘంటసాల మాస్టారికి సహకరించారు. ఆనాడు కచేరీలో పాల్గొన్న ఇతర వాద్యబృందం మా నాన్నగారు యథాశక్తి ఇచ్చిన పారితోషికాన్ని సంతోషంగా "ఇది మా ఇంట్లో పెళ్ళి" అని స్వీకరించారు. 

ఆప్త స్నేహితులు, బంధువుల పట్ల ఘంటసాల వారికి గల ఔదార్యానికి, ప్రేమాభిమానాలకు మా ఇంటి వివాహం ఓ చిన్న ఉదాహరణ మాత్రమే.

కొత్తకోడలు వచ్చిన వేళావిశేషం అంటారు. అలాటిదేదో నావిషయంలో జరిగిందని చెప్పక తప్పదు. ఆనాటి రిసెప్షన్ కు మానాన్నగారి మరో విజయనగరం స్నేహితుడు బి.డి.రావుగారు భార్యా సమేతంగా వచ్చారు. ఆయనా మానాన్నగారు చిన్నప్పుడు హైస్కూలు లో సహాధ్యాయులని చెప్పిన గుర్తు. ఆయన తండ్రి భాగనారపు సంజీవరావుగారు విజయనగరంలో హెడ్మాస్టర్ గా పనిచేసేవారు. బి.డి.రావుగారు మద్రాసు లో ఒక మల్టీనేషనల్ కంపెనీకి సంబంధించిన ఫ్యాక్టరీలో రీజినల్ మేనేజర్. మా నాన్నగారిని తరచూ చూడకపోయినా మంచి అభిమానం గల వ్యక్తి. ఆయన మా పెళ్ళి రిసెప్షన్ కు వచ్చారు. ఆయనకు నా గురించి అంతకుముందే డా. డి.ఎన్.రావుగారి ద్వారా వినివున్నారు. ఆయన ఈ రిసెప్షన్ లో నన్ను అభినందిస్తూ  ఒక మంచి రోజు చూసుకొని తనను తమ రాయపురం ఫ్యాక్టరీ లో కలుసుకొమ్మని తన విజిటింగ్ కార్డ్ ఇచ్చారు. అంతా మంచే జరుగుతుందని భరోసా ఇచ్చారు.

పట్రాయని వారింటి వివాహానికి రాలేకపోయిన బి.ఎన్.రెడ్డిగారు, పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారు, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రిగారు, డా.డి.ఎన్.రావు దంపతులు ఆశీఃపూర్వక ఉత్తరాలు పంపారు. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారైతే ఒకనాటి ఉదయాన్నే మా ఇంటికి వచ్చి కొత్తకోడలిని చూసి స్వయంగా ఆశీర్వదించారు. కృష్ణశాస్త్రిగారు మా ఇంటినుండి తిరిగివెళ్ళబోయే ముందు మా ఇద్దరిని తప్పక వారింటికి పంపమని మా నాన్నగారిని కోరారు. మా నాన్నగారు సంతోషంగా సమ్మతించారు. నాకు తగిన ఇల్లాలే మా ఆవిడ. మా ఇద్దరికీ సంగీతం రాదు. సాహిత్యం అంటే ఏమిటో తెలియదు. అలాటి మేము కృష్ణశాస్త్రిగారి వంటి ప్రసిధ్ధ కవి సమక్షంలో ఏం మాట్లాడగలము, ఎలా మసలగలము? వారింటికి వెళ్ళడానికి సంకోచమే. కానీ వెళ్ళకతప్పదు. ఒక రోజు మేమిద్దరం కృష్ణశాస్త్రిగారింటికి వెళ్ళాము. అప్పట్లో కృష్ణశాస్త్రి గారు టి.నగర్ తిరుమలపిళ్ళై రోడ్ సమీపంలో వాల్మీకి స్ట్రీట్ లో వుండేవారు. మేము వెళ్ళినందుకు తాను ఎంతో సంతోషిస్తున్నట్లు పలకమీద వ్రాసి చూపారు. ఇంట్లోని తమ కోడలుకు, కుమారునికి మమ్మల్ని పరిచయం చేసారు. దాదాపు ఒక అరగంటకు పైగా వారు  మా స్థాయికి దిగివచ్చి సరదా కబుర్లు చెప్పి వాతావరణాన్ని మార్చివేసారు.  తన వాక్చాతుర్యంతో నాలోని బెరుకుతనం కొంతవరకు తొలగించారు. మేము తిరిగి వస్తున్నప్పుడు కృష్ణశాస్త్రిగారు మా ఆవిడకు తన కోడలిచేత పసుపుకుంకుమ, ఓ జత దీపపు కుందులు కానుకగా ఇప్పించారు. వారి కవితా సంపుటులు నాలుగు పుస్తకాలను నాకు బహుకరించారు. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారింట్లో వారి సమక్షంలో  గడపిన ఆ క్షణాలు ఏనాటికి మరపురాని మధుర స్మృతులు. చూస్తూండగానే, నిన్న మొన్న జరిగినట్లనిపించే మా వివాహానికి స్వర్ణోత్సవం అయిపోయింది.

🌺

1971 జనవరిలో  నాలుగు సినీమా లు రిలీజయ్యాయి. రెండు రామారావు గారు నటించినవి; మరో రెండు నాగేశ్వరరావు గారివి. అవి - శ్రీకృష్ణ విజయం, 

అనరాదే బాలా... శ్రీకృష్ణవిజయం

దసరాబుల్లోడు, నిండు దంపతులు, మనసు మాంగల్యం.

ఆవేశం రావాలి ఆవేదన కావాలి ... మనసు మాంగల్యం

అగ్రనటుల సినీమాలంటే మాస్టారి పాటలు లేకుండా వుంటాయా? ఈ నాలుగు సినీమాలలో మొత్తం ఇరవైఐదు పాటలు పద్యాలు ఘంటసాల మాస్టారు పాడినవే. ఆ పాటల విశేషాలేమిటో వచ్చే వారం...

నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్ కు వస్తే తెలుస్తాయి...

      ...సశేషం

*With a view to make the narrative more authentic and to corroborate it, images, audio and video clips are attached at appropriate places. If such usage is found objectionable to the copyright holders the same shall be removed if and when notified.

Sunday, November 21, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ (ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై ఎనిమిదవ భాగం

21.11.2021 - ఆదివారం భాగం - 58*:
అధ్యాయం 2  భాగం 57 ఇక్కడ


నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

"రామం! ఇవేళ పిల్లల్ని ప్రసాద్ కి తీసుకురావే, పిల్లల  పాటను షూట్ చేస్తున్నాము. సరదాపడతారు. సరోజాదేవి, రామారావుగారి కాంబినేషన్" అని చెపుతూ అక్కడే వున్న "నన్ను చూసి నువ్వు కూడా రావోయి" అని ఓ మాట అనేసి వెళ్ళిపోయారు నిర్మాత భమిడిపాటి బాపయ్యపంతులుగారు. మా క్రిందింటి వెంకటేశ్వరరావు గారి బావమరది. షూటింగ్ ఏ.వి.ఎమ్.లోనో, ప్రసాద్ లోనో జరిగింది. ప్రసాద్ స్టూడియోవే కావచ్చు. ఒకప్పుడు వాహినీలో ఒక  వెనక భాగం విజయా స్టూడియోస్. దానిని ఎల్.వి.ప్రసాద్ గారు లీజ్ కు తీసుకొని ప్రసాద్ స్టూడియో గా మార్చారు. ఆ స్టూడియో లో ఈ పాట షూటింగ్.  రావుగారి కార్లో మేము స్టూడియో ఫ్లోర్ లోకి అడుగుపెట్టేప్పటికి "ఎవరో వచ్చే వేళాయే ఎదురై కాస్త చూస్తారా! వాకిలి తీసే ఉంచారా మరి ఒకసారి చూస్తారా" అనే పాట పల్లవి వినిపిస్తోంది.  మా కోసమే పాడుతున్నారా అనిపించింది. ఈ పాట ఏ సినీమాలోదో మీకందరికీ తెలిసేవుంటుంది. 'మాయని మమత' సినీమా లోనిది. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారి ముద్రగల పాట. అశ్వత్థామగారి సంగీతం. శ్రీమతి పి.సుశీల, బి.వసంత గార్లగానం. 

ఎవరో వచ్చే వేళాయె - మాయని మమత

పదమూడేళ్ళ వయసు నుండి ఆరేళ్ళ వయసులోపలి మూడు జతల ఆడపిల్లలతో సరోజాదేవి ఆడుతూ పాడే పాట షూటింగ్. షూటింగ్ అనేది నావరకు  చాలా విసుగెత్తించే విషయం. నత్త నడకలా సాగుతుంది వ్యవహారం. జైంట్ లైట్ల వెలుగు,  సెట్ లోపలి వేడి చాలా చికాకుగా వుంటుంది. అందులోనూ డాన్స్ సాంగ్. వెళ్ళిన కొంతసేపువరకు ఉత్సాహంగానే వుంటుంది. ఒక పల్లవి షూటింగ్ అవడానికి ఒక పూట పట్టింది. మొత్తం పాట అవడానికి ఎన్ని కాల్షీట్లు అయాయో? ఇంతకూ ఆ రోజు షూటింగ్ కు రామారావు గారు రానేలేదు. ఆయన షాట్స్ మరోరోజు , కంబైన్డ్ షాట్స్ మరో రోజు తీస్తారని అనుకున్నారు. ఈ పిల్లలతో ఉన్న భాగం పూర్తికావడానికే రెండురోజులు పడుతుందని అన్నారు. ఈలోగా లైట్లు, కెమేరాల సెట్టింగ్ కోసం బ్రేక్ ఇచ్చారు. ఆ గ్యాప్ లో ప్రొడక్షన్ ఇన్ఛార్జ్ శాస్త్రిగారు వచ్చారు.  మర్నాటి షూటింగ్ గురించి ఆర్టిస్ట్ లతో చర్చలు. ఈ ఆడపిల్లల గ్రూప్ లో ఉండే ఒక పెద్ద అమ్మాయి, జయ కౌసల్య (అనే గుర్తు) కు డేట్స్ క్లాష్. మర్నాడు మరేదో తమిళ్ మూవీ షూటింగ్. ఆ అమ్మాయికి వీలయిన రోజున హీరోయిన్ సరోజాదేవికి అవకాశం లేకపోవడం వంటి విషయాలన్నో చర్చకు వచ్చి చివరకేదో సద్దుబాటు చేసుకున్నారు.  ఈ శాస్త్రిగారిని తెలిసినవారంతా నక్షత్రక శాస్త్రి అనేవారు. ఏ కార్యం సాధించాలన్నా పట్టినపట్టు వదలకుండా అవతల వాళ్ళ చుట్టూ వదలకుండా తిరుగుతూ  పనులు సాధించేవారు. అలాటివారే సినీమా రంగంలో ప్రొడక్షన్ మేనేజర్లుగా రాణిస్తారు. కెమెరా ఏంగిల్స్ అన్ని చూసి మరో షాట్ కు రెడి అనడానికి  ఇంకా చాలా సమయం పట్టేలా కనిపించింది. ఇంక ఆ వేడిలో కూర్చొనే ఓపిక మా రావుగారి పిల్లలలో నశించింది. మెల్లగా అక్కడనుండి బయటపడి ఇంటికి చేరుకున్నాము.

'మాయని మమత' సినీమా టైటిల్స్ లో గాయకుడిగా ఘంటసాలవారి పేరు ముందు ' పద్మశ్రీ' అని వేసారు.  అందులో మాస్టారు పాడిన 'రానిక నీకోసం రాదిక వసంతమాసం' పాట ఈనాటికీ సంగీతాభిమానుల ను అలరిస్తూనేవుంది. 'మాయని మమత'  సినీమా బాగానే వచ్చింది.  పెద్ద నటులు,  పేరున్న డైరక్టర్, మంచి సంగీతం, అంతా బాగుంది కానీ, ఎక్కడో ఏదో పొరపాటు జరిగింది. నిర్మాతకు మాత్రం  సినీమా లంటే మమతను మిగల్చకుండా నిరాశాజనక మచ్చగా మిగిలిపోయింది. 

🌿


1970లో ముగ్గురు 'పద్మశ్రీ'లతో విడుదలైన మరో చిత్రం 'విజయం మనదే'. ఇందులోని హీరో ఎన్.టి.రామారావు, హీరోయిన్ బి.సరోజాదేవి, గాయక సంగీత దర్శకుడు ఘంటసాల - ముగ్గురు 'పద్మశ్రీ' గ్రహీతలే. బి.విఠలాచార్య దర్శకత్వంలో ఘంటసాలవారి సంగీతంతో వచ్చిన ముచ్చటైన మూడవ ఆఖరి చిత్రం. ఈ చిత్రం తర్వాత వారిద్దరూ కలసి పనిచేయలేదు. ఈ చిత్ర నిర్మాత నందమూరి సాంబశివరావుగారు  ఎన్.టి.రామారావుగారి కజిన్. ఆయనకు ఘంటసాల గారంటే మంచి గౌరవం, అభిమానం. 'విజయం మనదే' సినీమాకు మూలం 'అరసిలన్ కుమారి' అనే ఒక ఎమ్.జి.ఆర్. సినీమా. ఆ సినీమాను 'కత్తి పట్టిన రైతుగా' డబ్ చేసారు. ఆ సినిమా రీమేక్ 'విజయం మనదే'.
 
ఈ చిత్రంలోని ఘంటసాలవారు పాడిన 'శ్రీరస్తు శుభమస్తు' పాట, సుశీలగారితో పాడిన యుగళాలు - 'ఓ దేవి ఏమి కన్నులు నీవి', ' నా మదిలో ఉందొక మందిరము', ఎస్ జానకి గారి సోలో 'ఎవ్వరో పిలిచినట్టుట్టుంది' వంటి పాటలన్నీ సుశ్రావ్యమే. ఈ సినీమా కంపెనీ ఆఫీస్ సౌత్ ఉస్మాన్ రోడ్ చివరలోని సి.ఐ.టి.నగర్ లో వుండేది. కొన్ని పాటల కంపోజింగ్ కు వెళ్ళాను. ఈ చిత్రంలో దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారు ఒక పాట రాసారు 'శ్రీరస్తు శుభమస్తు చిన్నారి నా చెల్లికి - కొంచెం కొంచెం బిడియాలు పాట' వారు వ్రాసిందే.  

కొంచెం కొంచెం బిడియాలు - విజయం మనదే

వారి సినీ గీతాల రచనా శైలి గురించి గతంలో ముచ్చటించడం జరిగింది.  ఒకపట్టాన వారి కలం నుండి అక్షరరూపంలోకి వచ్చేవికావు. ఆయన అలా చిద్విలాసంగా అందరి ముఖాలు చూస్తూ నవ్వుతూ కూర్చునేవారు. ఎంతసేపైనా సంగీత దర్శకుడు  'తననాలు' పలుకుతూండవలసిందే, పల్లవి మాత్రం కాగితం మీదకు ఎక్కేది కాదు. ఇక అందరికీ విసుగు పుడుతున్నదన్న సమయంలో తన మనసులోని మాట పల్లవిగా వెలువడేది. అవి శిలాక్షరాలే. ఆణిముత్యాలే. ఈ పాట చరణంలో 'పుట్టినింట మహరాణి, మెట్టినింట యువరాణి' అనే పద ప్రయోగం ఆ సినీమా యువ అసిస్టెంట్ డైరక్టర్ కు అర్ధం కాలేదు. అందులో ఏదో తప్పును కనిపెట్టబోయాడు. అప్పుడు కృష్ణశాస్త్రి గారు వ్రాసి చూపించారు 'ఆడపిల్ల పుట్టింటిలో వున్నంతవరకూ మహా స్వేఛ్ఛగా మహారాణీ లా వుంటుంది, అదే కొత్తగా వివాహమై అత్తవారింటికి వెడితే అక్కడ అత్తగారిదే మహారాణి హోదా. కోడలు యువరాణిగానే పరిగణింపబడుతుంది' అంటూ  కోడలి స్థాయి గురించి  చక్కగా విశ్లేషించారు. అనుభవంలేని ఆ అత్యుత్సాహ సహాయదర్శకుడు వెనక్కి తగ్గాడు. ఏ కారణం చేతనో 'విజయం మనదే' సినీమాకు ఘంటసాలవారికి సహాయకుడిగా పనిచేసినా మానాన్నగారి పేరు సినీమా టైటిల్స్ లో వేయలేదు. ఒక్క పామర్తి గారి పేరు మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఆ సినీ మాయేమిటో నాకు అర్ధం కాదు. 

🌿🌺🌿


గతంలో ఒకసారి చెప్పాను, నాకు ఘంటసాల మాస్టారింట్లో వింతగా అనిపించిన విషయం, ఒకే పేరుతో ఇద్దరేసి వ్యక్తులు ఆ ఇంటితో అతి సన్నిహితంగా మెలగడం. ఇద్దరు వెంకటేశ్వర రావులు (ఘంటసాల, పామర్తి), ఇద్దరు కృష్ణలు (తమ్ముడు కృష్ణ మావయ్య కృష్ణ),  ముగ్గురు రాఘవులులు (సంగీత సహాయకుడు జె.వి.రాఘవులు, కచేరీలలో సహగాయకుడు కె.ఎస్. (తిరపతి) వీర రాఘవులు, దోభీ రాఘవులు, అలాగే  ఇద్దరు హరినారాయణలు (ఒకరు ఎడిటర్ బి.హరినారాయణ, మరొకరు సావిత్రమ్మగారి తమ్ముడు కె.హరినారాయణ (అసిస్టెంట్ కెమెరామెన్).

ఎడిటర్ హరినారాయణ గారిని నేను మద్రాస్ వెళ్ళినప్పటినుండి మాస్టారింట్లో చూసేవాడిని. లావుగా, పొడుగ్గా సగం నెరిసిన ఉంగరాల జుత్తుతో నీలం రంగు కళ్ళతో భారీగా కనిపించేవారు. మాస్టారింట్లోని పిల్లలందరికీ తన కెమేరాతో ఫోటోలు తీసేవారు. ఘంటసాలగారి సొంత సినీమాలకు అసిస్టెంట్ ఎడిటర్ గా,  దర్శకుడిగా పనిచేసేవారు. ఘంటసాలవారంటే చాలా గౌరవాభిమానాలుండేవి. ఆ కుటుంబంతో చాలా ఆత్మీయంగా వుండేవారు. తర్వాత భానుమతి గారి భరణీ స్టూడియోలో ఆవిడకు అసిస్టెంట్ గా, ఎడిటర్ గా మంచి అనుభవం సంపాదించారు. ఆ బి. హరినారాయణ తన సోదరుడితో కలసి 'మెరుపు వీరుడు'  అనే జానపద సినీమా ను కాంతారావు, రాజశ్రీ,రాజనాల, లక్ష్మి, విజయలలితలతో  తన స్వీయ దర్శకత్వంలో  ప్రారంభించారు. ఆ సినీమాకు ఘంటసాలవారే సంగీతం. 1970 లోనే విడుదలయింది. అంతకుమించి ఈ సినీమా గురించి ఎక్కువగా చెప్పడానికి ఏమిలేదు. చిత్రం జయాపజయాల గురించి పెద్దగా అవగాహన లేదు. అయితే హరినారాయణ సోదరులు తర్వాత మరో క్రైమ్ థ్రిల్లర్ తీసారు. దానికీ ఘంటసాలవారే సంగీత దర్శకులు. ఆ సినీమా గురించి తర్వాత చెపుతాను.

🍀

రామవిజేతా బాబూరావు నిర్మించిన ' తల్లిదండ్రులు'  సినీమాకు ఘంటసాలవారే సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. ఈ సినీమా లోని ఏడు పాటలలో ఓ నాలుగు పాటలను ఎంతో చక్కగా స్వరపర్చారు మాస్టారు. సుశీలగారు పాడిన 'పాట పాడనా ప్రభూ పాట పాడనా', ఎస్.జానకి బృందం పాడిన 'గొబ్బియళ్ళో  కొండామల్లెకు గొబ్బిళ్ళు', ఘంటసాల-జానకి యుగళగీతం 'మనిషిని చూశాను ఒక మంచి మనిషిని చూశాను', 'ముద్దులు కురిసే ఇద్దరి మనసులు', పాటలు ఎంతో బాగుంటాయి. కుటుంబగాధా చిత్రాలను తెరకెక్కించడంలో బాబూరావు చాలా సమర్ధుడు.

'తల్లిదండ్రులు' సినీమా రీరికార్డింగ్ కు ముందు రష్ వేసి చూపించారు. మాస్టారు, మా నాన్నగారితో పాటూ నేనూ వెళ్ళాను. ఆ రష్ మూవీ చూడడానికి జగ్గయ్య, శోభన్ బాబు, రాజబాబు, అల్లు రామలింగయ్యగార్లు కూడా వచ్చారు. సినీమా ప్రారంభించడానికి వ్యవధి వుండడంతో వీరంతా కబుర్లలొ పడ్డారు. ఆ సందర్భంలో జగ్గయ్య, శోభన్ బాబు గార్ల సంభాషణ 'విగ్గు'ల మీదకు వెళ్ళింది. జగ్గయ్యగారు తనకైతే విగ్గు తప్పనిసరని, మంచి తలకట్టు గల శోభన్ విగ్గులు లేకుండా సహజమైన జుట్టుతో కనిపిస్తే బాగుంటుందని తన నిర్మాతలకు నచ్చజెప్పమని సూచించారు. అందుకు దర్శకులు, నిర్మాతలు సహకరించడంలేదని చెపుతూండగా విన్నమాటలు బాగా గుర్తుండిపోయాయి. రాజబాబు గారైతే తన సీటులోంచి లేచివచ్చి ఘంటసాల మాస్టారి కాళ్ళ దగ్గర కూర్చొని ఆయన చేతులు పట్టుకొని 'బాబాయ్' అంటూ వినయంగా, ఆప్యాయంగా మాట్లాడడం నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అల్లు రామలింగయ్యగారైతే ఈ లోకంలో వున్నట్లే కనపడలేదు. తనలో తాను ఏదో పాడుకుంటూ కూర్చొనివున్నారు. కొంతసేపటికి సినీమా వేయడం ఔట్ పుట్ బాగానే వచ్చిందని అందరూ అనుకోవడం జరిగింది. 

💥

ఘంటసాల మాస్టారి స్వీయసంగీతంలో పాటలేవీ పాడని సినీమాలు ఏవైనా వున్నాయా అంటే సందేహా స్పదమే. కానీ గిరిధర్ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్ మీద వచ్చిన 'రెండు కుటుంబాల కథ' లో మాస్టారి పాటలు లేవు. లీల, సుశీలగార్లు పాడిన ఒక పాట ప్రారంభంలో ఒక చిన్న సాకీలాటిది మాత్రమే పాడారు. 

జగతికి జీవము నేనే - రెండు కుటుంబాల కథ

ఆ సినీమాలో ఉన్నవి ఆరే ఆరు పాటలు. సుశీల, లీల, ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి, స్వర్ణలత, పిఠాపురం పాడారు. ఈ  సాంఘిక సినీమా లోని మూడు పాటలు ఘంటసాలవారి శాస్త్రీయ సంగీత విద్వత్తుకు దర్పణం పట్టేవిగా వుంటాయి. అవి - 'వేణుగాన లోలుని గన', 'జగతికి జీవము నేనే', 'మదిలో విరిసే తీయని రాగం' పాటలు. ఈ పాటలు ఎన్ని దశాబ్దాలైనా నిత్యనూతనంగా శ్రవణానందకరంగానే వుంటాయి. ఈ సినీమా నిర్మాత వి.ఎస్.గాంధి. కాస్ట్యూమ్స్ గాంధిగా చిత్రసీమలో చాలా అనుభవం, పేరు గడించారు. ఆయన ఇంటిపేరు వృధ్ధులవారు. ఆ ఇంటిపేరు గలవారు బొబ్బిలిలో వుండేవారు. ఈ గాంధీగారి స్వస్థలం కూడా బొబ్బిలేనని మా నాన్నగారు అనడం గుర్తు. ఆయన మానాన్నగారు కలిసినప్పుడు ఆ బొబ్బిలి విషయాలు జ్ఞప్తికి తెచ్చుకునేవారు.

ఈ సినీమా కథకు మూలం ద్వివేదుల విశాలాక్షిగారి 'వారధి' నవల. సినీమా స్క్రిప్ట్ కోసం కావలసిన సినాప్సిస్ నాచేతే వ్రాయించారు విశాలాక్షిగారు. ఆ కారణం చేతనేమో తెలియదు. ఈ సినీమా నిర్మాణ సమయంలో సినీమాలలో ఏదో శాఖలో చేరితేనో అనే చిన్న దురద నాకు పుట్టిన మాట వాస్తవం. అయితే అందుకు మానాన్నగారి, ఘంటసాల మాస్టారి ఆమోదమూ లభించదని నాకు బాగా తెలుసు. అసలు సినీమాలకు కావలసిన ఏ అర్హత నాకు లేదని తెలిసికూడా దురదపుట్టిందంటే అది శుధ్ధ అవివేకమే. 

🔔


1970లో సంగీత దర్శకుడిగా, గాయకుడిగా మంచి పేరును తెచ్చిపెట్టిన సినీమా 'ఆలీబాబా 40 దొంగలు'. ఈనాటి పరిభాషలో ఒక పెద్ద బ్లాక్ బస్టర్. వినోదమే ప్రధానంగా తీయబడిన సినీమా. ఈ సినిమా ఘంటసాల మాస్టారి పరిచయ వాక్యాలతో ప్రారంభమవుతుంది. సినీమా లోకంతో సంబంధంలేని, బొబ్బిలి పట్టణానికి సమీపంలోని పిరిడి అనే చిన్న గ్రామంలో కొలువైవున్న వీరభధ్రస్వాములు, చండికా అమ్మవారి అనుగ్రహంతో ఈ జానపద సినీమాను విడుదల చేస్తున్నామని ప్రకటించడం, పరిత్రాణాయ సాధూనాం అని భగవద్గీత శ్లోకం వినిపించడం  నాలాటి కుర్రకారుకు తమాషాగా అనిపించిన  విషయం. ఏమైనా సినీమా బాగా విజయం సాధించింది. ఈ సినీమాలో సి.నా.రె., దాశరథి, కొసరాజుగార్లు వ్రాసిన 10 పాటలను ఘంటసాలవారి సుశ్రావ్య స్వరరచనలో ఆయనతో పాటు సుశీల, ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి, ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యంలు మృదుమధురంగా ఆలపించారు. ఈ సినీమా హీరోయిన్ జయలలిత కూడా సొంతంగా ఒక పాటను పాడారు. ఆ పాట విశేషాలు గతవారాలలో చెప్పడమయింది. 

ఆలీబాబా 40 దొంగలు సినీమా లోని అన్ని పాటలు మంచి మనసుకు పట్టేవిగానే వుంటాయి. వాటిల్లో - 'మరీ అంతగా బిడియమైతే', 'సిగ్గు సిగ్గు చెప్పలేని సిగ్గు', 'నీలో నేనై  నాలో నీవై', 'లేలో దిల్బహార్ అత్తర్', 'రావోయి రావోయి రాలుగాయి', 'చల్ల చల్లనీ వెన్నెలాయె' పాటలు ఈనాటికీ అందరికీ గుర్తుండిపోయిన పాటలు. 

మరీ అంతగా బిడియమైతే - ఆలీబాబా 40 దొంగలు

గౌతమీ రామబ్రహ్మంగారికి ఘంటసాలవారు సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేసిన రెండవ ఆఖరు చిత్రం. ఈ సినీమా తర్వాత తీసిన 'వాడే వీడు' లో మాస్టారు పాటలు మాత్రమే పాడారు. ఆ సినీమా తర్వాత రామబ్రహ్మంగారు మరే సినీమాలు తీసినట్లు లేదు. మనిషి చాలా నిరాడంబరంగా వుండేవారు. 

🌿🌿

1970 చివర నాటి వరకూ నిరంతరాదయం వచ్చే ఉద్యోగమేదీ దొరకలేదు. చేస్తూ వచ్చిన తాత్కాలిక ఉద్యోగమూ పోయింది. చేస్తున్న ప్రయత్నాలేవీ ఫలించడంలేదు. ఇలాటి పరిస్థితులలో కొన్ని అనూహ్యమైన విషయాలు జరిగాయి.

ఒకరోజు ఓ ఇద్దరు వ్యక్తులు మా నాన్నగారిని వెతుక్కుంటూ వచ్చి తమను తాము పరిచయం చేసుకున్నారు. ఒకరు వేదుల సుబ్బారావుగారు, మరొకాయన ద్విభాష్యం సుబ్బారావు గారు. మళ్ళీ, ఇద్దరు సుబ్బారావులు. వేదులవారు, ద్విభాష్యంవారూ మా స్వశాఖీయులే. పరరాష్టంలో వున్న తెలుగువారంతా ఒకరినొకరు కలుసుకుంటూ స్నేహాలు కలుపుకోవడం పరిపాటే. ఆ విధంగానే ఈ సుబ్బారావు ద్వయం మా నాన్నగారితో మాట్లాడేందుకు వచ్చారనుకున్నాను. ఇద్దరిలో ఒకరు నాలాగే పొట్టిగా వున్నాయన ద్విభాష్యం సుబ్బారావుగారు. మద్రాస్ అంబత్తూర్ లోని టి.ఐ.సైకిల్స్ ఫ్యాక్టరీలో ఉద్యోగం. విల్లివాక్కం  నివాసం. ఆ ఇద్దరూ మా నాన్నగారి తో కాసేపు మాట్లాడి వెళ్ళిపోయారు.

ఈ నూతన పరిచయస్థుల రాకకు కారణమేమిటో తర్వాత ఏం జరిగిందో తెలియాలంటే... వచ్చే వారమే...

            ...సశేషం

*With a view to make the narrative more authentic and to corroborate it, images, audio and video clips are attached at appropriate places. If such usage is found objectionable to the copyright holders the same shall be removed if and when notified.

Sunday, November 14, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ (ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై ఏడవ భాగం

14.11.2021 - ఆదివారం భాగం - 57*:
అధ్యాయం 2 భాగం 56 ఇక్కడ

  

నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

తమిళ రంగస్థల నాటకం దేదీప్యమానంగా వెలుగొందుతున్న రోజులవి. రంగస్థలం నుండి సినీమాకు వచ్చిన అనేకమంది నటీనటులు  మధ్యాహ్నం వరకు స్టూడియోలలో పనిచేసి సాయంత్రం అయేసరికి విధిగా ఏదో సభలో ఏదో నాటకంలో నటిస్తూ నాటక కళ మీద తమకు గల వ్యామోహాన్ని, భక్తిని చాటుకుంటూవుండేవారు. 

ఒక శివాజీ గణేశన్, ఆర్.ఎస్.మనోహర్, పూర్ణం విశ్వనాధన్, మనోరమ, నాగేష్, సహస్రనామం, మేజర్ సుందరాజన్, చో రామస్వామి, వి.కె.రామస్వామి వంటి ప్రముఖ నటులెందరో విరివిగా విధిగా తమిళ నాటక ప్రదర్శనలలో పాల్గొనేవారు. వీరంతా నాటకాలాడేది ధనార్జన కోసం కాదు. వీరంతా సినీమాలలో బిజీగా పనిచేసేవారే. కానీ వారికి రంగస్థలం మీద గల మక్కువ అలాటిది. అలాటి కళాతృష్ణ తెలుగు సినీమా నటీనటులలో కనపడకపోడానికి కారణం వారిలో నాటకరంగ నేపథ్యం ఉన్నవారు క్రమంగా తగ్గిపోడమే. అలాగే తెలుగు ప్రజలు సినీమాకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం తెలుగు నాటకానికి ఇవ్వలేదు. అందుకే 60ల తరవాత తెలుగు నాటకం తమిళ, కర్ణాటక, మహరాష్ట్రలలో వృధ్ధి చెందినంతగా తెలుగునాట మహోజ్జ్వలంగా ప్రకాశించలేదు. మిణుకుమిణుకుమంటూనే మనుగడ సాగించింది. 
 
ఒకప్పుడు తమిళనాట నలభై శాతం మంది ప్రజలు తెలుగువారే అయినప్పటికీ వారిలో అధికశాతం  తమిళ సంస్కృతి సంప్రదాయాలకు అలవాటు పడిపోయారు. ఇప్పటికీ కొన్ని జిల్లాలలో ఇళ్ళలో తెలుగులో మాట్లాడుకుంటున్నా వారి యాస, ఆచారవ్యవహారాలు తమిళ సంప్రదాయానికి దగ్గరలో వుంటాయి. 

మద్రాసులో తెలుగువారి  కళాతృష్ణను తీర్చేవిధంగా, తెలుగు సంస్కృతికి దర్పణం పట్టేలా పెద్దగా ఏ సాంస్కృతిక సంస్థలు ఉండేవికావు. మద్రాసులో ని అతి ప్రాచీనమైన తెలుగువారి సాంస్కృతిక సంస్థ చెన్నపురి ఆంధ్ర మహాసభ మాత్రమే. ఆ సంస్థే అప్పడప్పుడు ఏవో కార్యక్రమాలను నిర్వహించేది. అయితే అవి నగరంలో వివిధ మారుమూల  ప్రాంతాలలో వుండే తెలుగువారందరికీ తెలిసి, వెళ్ళి చూసే అవకాశముండేది కాదు. 

అలాటి వాతావరణం లో 1967 తర్వాత మెల్ల మెల్లగా తెలుగు సాంస్కృతిక సంస్థలు ఒక్కొక్కటిగా మొలకెత్తాయి. మద్రాస్ నగరంలో వివిధ ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలలో పనిచేసే తెలుగువారు కొందరు ఔత్సాహిక సాంస్కృతికోత్సవాలు జరిపేవారు. వారిలో కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలనే ఆసక్తి,అభిలాష మెండుగానే వున్నా వారికి తగినంత ఆర్ధిక వనరులు, నిర్వహణా సామర్థ్యం వుండేవికావు. అందువలన ఏడాదికి ఒకమారో రెండుమార్లో ఉగాదికో, దసరాలకో వారు నిర్వహించే సాంస్కృతికోత్సవాలు అంత జనాకర్షణీయంగా వుండేవికావు. పేలవంగానే నడిచేవి. ఇలాటి వాతావరణంలో తెలుగువారికోసం ఫుడ్ కార్పరేషన్ లో, అనే గుర్తు, పనిచేసే తాతా సోమయాజులుగారు, మద్రాస్ టెలిఫోన్స్ లో పనిచేసే గుడిపూడి శ్రీనివాసరావుగార్ల ఆధ్వర్యం లో ఉగాది కల్చరల్ అకాడెమీని ఏర్పాటు చేసి ఉగాది పండగల సమయంలో తెలుగువారి కోసం సాంస్కృతికోత్సవాలు చేయడం మొదలుపెట్టారు. అయితే జనాలను ఆకర్షించాలంటే వివిధ రంగాలలో నిష్ణాతులైన ప్రముఖులను ఆహ్వానించాలి. ఆ ఉత్సవాలలో వారి కళను ప్రదర్శించేలా సంగీత కచేరీయో, నృత్యమో, నాటకాలో ప్రదర్శించాలి. ఇవన్నీ అంత తేలికగా జరిగేవికావు. స్వలాభాపేక్ష లేకుండా ఇలాటి ప్రజారంజిత కార్యక్రమాలకు అందరూ సానుకూలంగా స్పందించరు. అందరికీ అనువుగా సానుభూతితో స్పందించే వ్యక్తిగా ఘంటసాలవారు పేరుపొందారు. గుడిపూడి శ్రీనివాసరావు గారు ఒకరోజు మాస్టారిని కలసి తమ ఉగాది ఉత్సవాలలో కచేరీ చేయవలసిందిగా కోరారు.  ఘంటసాల మాస్టారు వారి కార్యకలాపాల గురించి తెలుసుకొని నవ్వుతూ ప్రోత్సాహకరంగా మాట్లాడి పంపించేసారు. అయితే అది అంగీకారసూచకమా కాదా అని కార్యకర్తలకు తెలియలేదు. మరల వచ్చారు, అయితే ఈసారి ఘంటసాలవారికి బదులుగా హోమ్ డిపార్ట్మెంట్ హెడ్ నే కలిసి తమ కోరికను వెలిబుచ్చి సహాయం అర్ధించారు. సావిత్రమ్మగారు వారి అభ్యర్థనలను కాదనలేక మాస్టారిని ఒప్పించే భారం తన భుజాన వేసుకున్నారు. ఏదో ఓ ఉగాది పండగ రోజున ఘంటసాలవారి సంగీత కచేరీని ఏర్పాటు చేసారు. మాస్టారు కూడా వాళ్ళకు ఎక్కువ ఆర్థికభారం పెట్టకుండా అతి స్వల్ప వాద్యబృందంతో ఉచితంగా కచేరీ చేసారు. ఘంటసాలవారి కచేరీ అంటే శ్రోతలకు కొదవేముంది. జనాలు బాగానే వచ్చారు. నిర్వాహకుల ఆశయం నెరవేరింది.

అలాగే  దసరా ఉత్సవాల సమయంలో ఒక సాంస్కృతిక సంస్థవారు మా నాన్నగారి సంగీత కచేరీని కోరారు. అందుకు మా నాన్నగారు సమ్మతించారు. తేదీ, సమయం, వేదిక నిర్ణయించబడింది.

పానగల్ పార్క్ కు ఉత్తర దిశలో అంటే ప్రకాశం రోడ్ చివర, గోపతి నారాయణ చెట్టి స్ట్రీట్ మొదట్లో ఎడమవేపు శ్రీ వెంకటేశ్వర కళ్యాణమండపం, దక్షిణాన వుమ్మిడి బంగారు చెట్టి జువెలరీ షాపుకు, కుమరన్ బట్టల కొట్టుకు మధ్యలో సుగుణ్ విహార్ కళ్యాణ మండపం వుండేవి. ఇప్పుడు సుగుణ్ విహార్ అంతా కూడా కుమరన్ సిల్క్స్ గా మారిపోయింది. చిన్న చిన్న సాంస్కృతికోత్సవాలు ఈ రెండు కళ్యాణ మండపాలలో జరిగేవి.  ఈ కళ్యాణమండపాల పరిసరాలన్నీ  పెళ్ళిళ్ళ సీజన్ లో  రంగురంగుల దీప కాంతులతో, నాదస్వర మేళ తాళ మంగళధ్వనులతో, పట్టుచీరల రెపరెపలతో, రకరకాల సెంట్ వాసనల గుబాళింపులతో  కళకళలాడుతూవుండేవి. మిగిలిన రోజుల్లో  ఆ మండపాలు వెలవెలబోతూ కనిపించేవి. అలాటప్పుడు ఏవేవో ఇతర కార్యక్రమాలకు ఉపయోగించేవారు.

అలాటి శ్రీ వేంకటేశ్వర కళ్యాణమండపంలో జరుగుతున్న దేవీ నవరాత్రి ఉత్సవాలలో ఒక రోజు ఉదయం పది గంటలకు మా నాన్నగారు శ్రీ పట్రాయని సంగీతరావు గారి కచేరీ. పక్క వాద్యాలున్నాయో లేదో గుర్తులేదు. సాధారణంగా దసరాల సమయంలో వానలు పడడం అలవాటు. ఆయన కచేరీ జరిగిన రోజు ఉదయం కూడా ఒక పెద్ద వర్షం పడి వెలసింది.  ఉదయం 9.30 గంటలకే వచ్చి తీసుకువెళతామన్న కార్యనిర్వాహకుల జాడలేదు. మా నాన్నగారే ఒక రిక్షాలో తన హార్మోనియంను పెట్టుకొని పానగల్ పార్క్ దగ్గరున్న కచేరీ వేదిక వద్దకు వెళ్ళిపోయారు. వెనకాలే నేనూ, మరికొంతమందిమి అక్కడికి చేరుకున్నాము.ఆ కళ్యాణ మండపం బయట ఆవరణలో ఒక నల్లబల్లమీద ఒక సుద్దముక్కతో ఆనాటి కార్యక్రమ విశేషాలు వ్రాసిపెట్టారు. అందులో మా నాన్నగారి పేరు వుంది. అప్పటికింకా ఉత్సవనిర్వాహకులు ఎవరూ రాలేదు. సమయం పది గంటలు కాగానే మా నాన్నగారు హార్మోనియం తెరచి  తన సహజధోరణిలో గానం చేయడం మొదలెట్టారు. ఆయన గాత్రం విని సంగీతాభిలాష గల కొంతమంది చుట్టుపక్కల తమిళ శ్రోతలు వచ్చి చేరారు. సుమారు ఒక గంటసేపు పాడి మా నాన్నగారు తమ కచేరీని ముగించి తిరిగి ఇంటికి వెళదామనుకుంటున్న సమయంలో ఆ ఉత్సవ నిర్వాహకులు కొందరు వచ్చి ఆలస్యం జరిగినందుకు విచారం వెలిబుచ్చి కచేరీని ప్రారంభించమని మా నాన్నగారిని కోరారు.  ఆయన ఏమాత్రం అసహనం కనపర్చకుండా తన సంగీత కచేరీ ముగిసిందని చెప్పారు. అది విని ఆ నిర్వాహకులు నిర్ఘాంతపోయారు.  సంగీతసభలో స్వాగతం, పరిచయాలు, ఉపన్యాసాలు, సత్కారాలవంటి తతంగం ఏమీ జరగకుండానే కచేరీ ఎలా జరుగుతుంది.  పైగా వర్షం వలన శ్రోతలు ఎక్కువగా రాలేదని, ఏవేవో కారణాలతో సంజాయిషీలు మొదలెట్టారు. మా నాన్నగారు అతి శాంతంగా కార్యనిర్వాహకులు ఏమాత్రం బాధపడవలసిన అవసరం లేదని, తాను  రోజూ  ఆ సమయంలో ఇంట్లో పాడుకుంటూనే వుంటానని, అలాటిది ఈ రోజు అమ్మవారి సన్నిధిలో పాడానని, శ్రోతలు వున్నారా లేదా అనేది తనకు ముఖ్యం కాదని వినయంగాచెప్పి ఇంటికి వెళ్ళిపోయారు.

సంగీతరావుగారు సంగీతాన్ని తన ఆత్మానందం కోసం వినియోగించుకున్నారే కానీ పేరు ప్రఖ్యాతులు కోసమో, కచేరీలకోసమో లేక అందువల్ల లభించే ఆదాయం కోసమో కాదు. ఒక అరడజన్ పక్కవాద్యగాళ్ళతో, సంగీతం  తెలియకపోయినా  పక్కనున్న జనాలనాకర్షించడానికి తలలూపుతూ, ఆహా! ఓహో! అనే శ్రోతలకోసం ఆయన ఏనాడు పాడలేదు. పెద్ద పెద్ద సభలలో కచేరీల కోసం వెంపర్లాడలేదు. ఈ విషయంలో ఆయన మార్గం సద్గురు త్యాగబ్రహ్మంగారి మార్గమే.  అందుకే సంగీతరావు గారు మద్రాసు వచ్చాక చేసిన సంగీత కచ్చేరీలు వ్రేళ్ళమీద లెఖ్ఖపెట్టవచ్చును. 

తమ గురుపుత్రులు సంగీతరావు గారి ఈ విలక్షణ వ్యక్తిత్వానికే శ్రీ ఘంటసాలవారు ఆకర్షితులై  అమితమైన గౌరవాన్ని, స్నేహానురాగాలను చివరివరకూ కనపర్చేవారు.

అదీ శ్రీ పట్రాయని సంగీతరావు గారు.

ఒకసారి మద్రాస్ లో ఒక సంగీత కచేరీ జరిగింది. బహుశా టి.నగర్ లోని సుగుణ విహార్ లోనే జరిగిన జ్ఞాపకం. కచేరీ ఘంటసాల మాస్టారిది కాదు వేరెవరో పాడారు. ఆ కచేరీకి మాస్టారితో కూడా నేను వెళ్ళడం జరిగింది. కచేరీ ముగిసిన తర్వాత మాస్టారు కొంచెం సేపు మాట్లాడారు. మాట్లాడవలసిన పరిస్థితిని ఆ కచేరీ నిర్వాహకులు కల్పించారు. నిర్వాహకులు ప్రధాన గాయకుడితోపాటు కచేరీకి సహకరించిన ఇతర వాద్యగాళ్ళను కూడా సభాముఖంగా సముచితంగా పరిచయం చేసి సత్కరించి గౌరవించారు. కానీ ఆ కచేరీలో తంబురా శ్రుతి వేసి సహకరించిన కళాకారుడిని పూర్తిగా విస్మరించారు. ఇది ఘంటసాలవారి  మనసుకు బాధ కలిగించింది. ఆయన వెంటనే స్టేజిమీదకు వెళ్ళి గాయకుడిని అభినందిస్తూ, సంగీతం గురించి రెండు మాటలు చెప్పారు. సంగీతంలో శ్రుతి లయలు రెండూ ప్రధానాంగాలు. శ్రుతి లయలను అనుసరించి పాడగలిగినప్పుడే ఆ గాయకుడి పాట ఆమోదయోగ్యమవుతుంది. గాయకుడిని సదా అంటిపెట్టుకొని వుండేవి శ్రుతి లయలే. అటువంటి శ్రుతి లయలలో శ్రుతిని  నిర్వాహకులు నిర్లక్ష్యం చేసారు. తంబురా శ్రుతి వేసిన కళాకారుడిని పరిచయం చేయడం మరచిపోయారు. వైలిన్, మృదంగం, ఘటం వాద్యాలతో సహకరించిన కళాకారులు కచేరీకి ఎంత ప్రధానామో అలాగే తంబురా శ్రుతి వేసేవారు కూడా కచేరీలకు అంత ప్రధానం.  అలాటివారిని మరవడం భావ్యం కాదని ఘంటసాల మాస్టారు సన్న సన్నగా చీవాట్లు పెట్టి తాను ఆ తంబురా శ్రుతి వేసినవారిని వేదిక మీదకు పిలచి తాను యధారీతిని గౌరవించారు. ఆనాడు ఘంటసాలగారి వంటి మహాగాయకుడి చేత గుర్తింపబడి సత్కారం అందుకున్న ఆ చిరు కళాకారుడి ఆనందం వర్ణనాతీతం. 

అది ఘంటసాలవారి ఔన్నత్యం.

ఇలాటి వైఖరులు గల సాంస్కృతిక సంస్థలు అప్పుడూ వున్నాయి, ఇప్పుడూ వున్నాయి.  సాంస్కృతిక సంస్థలను నెలకొల్పడం కష్టమేమీకాదు. కానీ వాటిని నిర్దిష్టమైన ప్రణాళికలతో, క్రమశిక్షణతో, భక్తిశ్రధ్ధలతో నిర్వహించగలిగినప్పుడే ఆ కళా సంస్థలు  ప్రజల ఆదరాభిమానాలు పొందుతాయి, పదికాలాల పాటు మనుగడ సాగిస్తాయి. అయితే ఏవిధమైన స్వలాభాపేక్ష లేకుండా నిస్స్వార్ధ చింతనతో కళాసేవ చేసే సాంస్కృతిక సంస్థలు దేశంలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాయి.

1970 ల నుండి మద్రాస్ మహా నగరంలో మెల్లమెల్లగా తెలుగు సాంస్కృతిక సంస్థల ఆవిర్భావం మొదలయింది. అలాటివాటిలో ప్రధానమైనవి మూడు. అవి, కళాభారతి, కళావాహిని, కళాసాగర్. కళాభారతి ప్రారంభం ఘంటసాల మాస్టారి చేతులమీదుగానే జరిగిన గుర్తు. కళాసాగర్ సంస్థను నటసామ్రాట్  శ్రీ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు ప్రారంభించారు. ఈ మూడు సంస్థలు చాలా సంవత్సరాలు మంచి మంచి సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలతో తెలుగువారిని అలరించాయి. నగరంలోని తెలుగు ప్రముఖులంతా సమిష్టిగా సమైక్యతా దృక్పధం లేకుండా తలో కుంపటి వెలిగించి 'కళ' తో పోటీలు పడ్డారు.  తమ తెలుగు నైజం నిరూపించుకున్నారు. 

మద్రాస్ లో బెంగాల్ అసోసియేషన్ వుంది. కర్ణాటక అసోసియేషన్ వుంది. మలయాళం అసోషియేషన్ వుంది. అయితే నగరంలో ఏ బెంగాలీ కార్యక్రమాలు జరిగినా, కన్నడ ఉత్సవాలు జరిగినా, లేదా కేరళ పండగలు జరిగినా వాటన్నిటినీ ఆయా భాషలవారంతా కలసి సమిష్టిగా ఐకమత్యభావంతో జరుపుకునేవారు. కాలక్రమేణా ఆయా అసోసియేషన్ లు మద్రాసులో తమకంటూ ప్రత్యేకంగా ఒక గుర్తింపును పొందాయి.. కానీ  స్థానిక తెలుగు సాంస్కృతిక సంస్థలలో అలాటి సమిష్టి భావన ఉన్నట్లు తోచదు. 

మద్రాసులోని సాంస్కృతిక వైభవం గురించి మరో అధ్యాయంలో వివరంగా చూద్దాము. 

🌿🌷🌿


1970లో ఘంటసాలవారికి 'పద్మశ్రీ' బిరుదు లభించాక వారు పాడిన పాటలు గల చిత్రాలు విడుదలైనవి 38. ఆ సినీమాలలో వారు మొత్తం   90 పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాలు పాడారు. వారి స్వీయ సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన సినీమాలు ఐదు - 'మెరుపు వీరుడు', ' ఆలీబాబా 40 దొంగలు', 'విజయం మనదే', 'తల్లిదండ్రులు' 'రెండు కుటుంబాల కథ' చిత్రాలు.

'పద్మశ్రీ' ఘంటసాల అని టైటిల్స్ లో వేసిన సినీమాలు కొన్ని వున్నాయి. 'పద్మశ్రీ' బిరుదును  తమ పేర్లముందు ఉపయోగించరాదనే నియమం ఏదో వుందనుకుంటాను. ఘంటసాలగారు తన లెటర్ హెడ్స్ లో 'పద్మశ్రీ' అని పేరుకు ముందు వేసుకోలేదు. సినీమా టైటిల్స్ లో కూడా వేయాలని ఆశించలేదు. వారిమీది గౌరవంతో నిర్మాతలే కొందరు తమ చిత్రాలలో పద్మశ్రీ ఘంటసాల అని ప్రకటించేవారు. ఇంతకంటే మరెన్నో ఉన్నత పురస్కారాలకు అర్హుడైన ఘంటసాలవారిని రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలు ఉపేక్షించడం చాలా దురదృష్టకరం. 

ఆ సంవత్సరం గాయకుడిగా మంచి పేరును తెచ్చిపెట్టిన  - అక్కాచెల్లెలు, 

చిటా పటా చినుకులతో - అక్కా చెల్లెలు

తల్లా? పెళ్ళామా?, లక్ష్మీ కటాక్షం, జైజవాన్, కధానాయిక మొల్ల, ఆలీబాబా 40 దొంగలు, పెత్తందార్లు, ధర్మదాత, 

జో... లాలీ... ధర్మదాత

విజయం మనదే, తల్లిదండ్రులు, చిట్టిచెల్లెలు, మాయని మమత, 

రానిక నీకోసం - మాయని మమత

మొదలైన సినీమాలలోని పాటలు ఈనాటికీ మనకు వినిపిస్తున్నాయి. 

ఆ పాటల వివరాలేమిటో వచ్చే వారం చూద్దాము.
                ...సశేషం
*With a view to make the narrative more authentic and to corroborate it, images, audio and video clips are attached at appropriate places. If such usage is found objectionable to the copyright holders the same shall be removed if and when notified.

Sunday, November 7, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ (ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై ఆరవ భాగం

07.11.2021 - ఆదివారం భాగం - 56:
అధ్యాయం 2  భాగం 55 ఇక్కడ


నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

ఘంటసాలవారికి  భారత ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన 'పద్మశ్రీ' బిరుదు, ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ లో జరిగిన బ్రహ్మాండమైన సినీజీవిత రజతోత్సవం  అసంఖ్యాకులైన వారి అభిమానులలో మరింత ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించింది. దాని ప్రభావంతో దేశవ్యాప్తంగా ఘంటసాలవారికి సన్మానాలు, సత్కార సభలు,వారి సంగీత కచేరీలు విరివిగా జరిగాయి. అందులో ప్రముఖమైనది కలకత్తా ఆంధ్రా అసోసియేషన్ వారు జరిపిన రజతోత్సవ కార్యక్రమం,తదుపరి ఘంటసాలవారి కచేరీ. ఈ సన్మాన సభకు గౌ. దామోదరం సంజీవయ్యగారు, శ్రీ పర్వతనేని ఉపేంద్రగారు, పలువురు తెలుగు ప్రముఖులు హాజరయి ఘంటసాలవారి గాన ప్రతిభను కొనియాడి ఘనంగా సత్కరించారు. ఆ కచేరీ లో పాడిన కొన్ని పాటలు నేటికీ మన ప్రసార మాధ్యమాలలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

అదే 1970లో జరిగిన మరో సన్మాన సభ ఘంటసాలవారి కి ఎంతో ప్రీతిపాత్రమైనది. ఆ సభ తమ గురుతుల్యులైన శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి గారి స్వస్థలమైన సాలూరు లో జరిగింది. సాలూరు చిన గురువుగారు, శారదా గాన పాఠశాల వ్యవస్థాపకులు అయిన శ్రీ పట్రాయని సీతారామ శాస్త్రిగారి జయంతి సందర్భంగా వారి శిష్యులు, మిత్రులు, శ్రేయోభిలాషులు ఘంటసాలవారికి సాలూరులో ఈ సన్మానం ఏర్పాటు చేశారు. 



సాలూరులోని ప్రముఖులు, కళాపిపాసి శ్రీ పాకలపాటి సత్యనారాయణగారు అధ్యక్షుడుగా, డాక్టర్ నవుడూరి శ్రీరామమూర్తిగారు (మక్కువ డాక్టర్ గారు) ఉపాధ్యక్షుడిగా, ప్రముఖ న్యాయవాది శ్రీ అవధానుల సంజీవరావుగారు కార్యదర్శిగా,   చినగురువుగారి శిష్యుడు శ్రీ మానం అప్పారావు,  స్థానిక వాద్య బృంద నిర్వాహకుడు, గాయకుడు శ్రీ కబీర్ షా వంటి ప్రముఖులు కార్యక్రమాల నిర్వాహకులుగా శ్రీ సీతారామ, త్యాగరాజ, నారాయణదాస మహోత్సవ కమిటీని ఏర్పాటు చేసి  ఈ ఉత్సవాలను ఘనంగా వరసగా ఒక వారం రోజులు సాలూరులో ఏర్పాటు చేశారు. గురువుగారి జయంతి సందర్భంగానే వారి శిష్యులైన మధుర గాయకుడు శ్రీ ఘంటసాల వేంకటేశ్వరావు గారికి సన్మాన సభ ఏర్పాటు చేయడం సాలూరు వంటి అతి చిన్న పట్టణ ప్రజలలో, మా తాతగారి, మా నాన్నగారి అభిమానులలో చాలా ఆసక్తిని, ఆనందాన్ని కలిగించింది. ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొనడం తన కర్తవ్యంగా భావించి ఘంటసాలవారు వెంటనే తన ఆమోదాన్ని తెలియజేశారు. మద్రాసు నుండి ఘంటసాల మాస్టారితో పాటు, మా నాన్నగారు పట్రాయని సంగీతరావు గారు, వారి జ్యేష్ట కుమారుడినైన నేను కూడా సాలూరు వెళ్ళాము. అప్పటికి, మా సాలూరు పాఠశాలను నిర్వహిస్తూ వచ్చిన మా రెండో చిన్నాన్నగారు పట్రాయని ప్రభాకరరావుగారు తన కొడుకు వద్ద జెంషడ్పూర్ లో స్థిరపడ్డారు. అక్కడ నుండి ఆయన, మా శర్మబాబు, మక్కువ నుండి మా శ్రేయోభిలాషి, రచయిత,  ఆకుండి నారాయణమూర్తిగారు ఆనాటికి సాలూరు వచ్చారు.

ఘంటసాలవారి సత్కార సభ వైభవంగా జరిగింది. ఆ సభలో మా నాన్నగారు సాలూరు తో తనకు గల సుదీర్ఘ అనుబంధాన్ని రసవత్తరంగా వివరించారు. ఘంటసాలవారు గురువుగారి స్వస్థలంలో తాను సన్మానం పొందడం మహాద్భాగ్యమని, విజయనగరంలో గురువుగారి సమక్షంలో తాను పొందిన సంగీత శిక్షణ, అనుభవాలను వర్ణించారు. ఆ తర్వాత వారి సంగీత కచేరీ జరిగింది. మరునాడు మా నాన్నగారి సంగీత కచేరీ కూడా జరిగింది.  ఈ సందర్భంగా శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రిగారి జయంత్యుత్సవ ప్రత్యేక సంచికను ఘంటసాలవారి చేతులమీదుగా విడుదల చేయాలని కమిటీవారు సంకల్పించారు. కానీ పుస్తక ప్రచురణలో జరిగిన జాప్యం వలన ఆ పుస్తకావిష్కరణ ఆ రోజు జరగలేదు. తరువాత మరి రెండు సంవత్సరాలకు మరో జయంతి రోజున ఆ ప్రత్యేక సంచికను మరో సందర్భంలో వేరెవరో ఆవిష్కరించారు.  ఈ పుస్తకంలో సర్వశ్రీ - పంతుల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారు, క్రొవ్విడి రామంగారు, ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావుగారు, పట్రాయని సంగీతరావుగారు, ఇతర ప్రముఖుల వ్యాసాలు, పట్రాయని సీతారామ శాస్త్రిగారి కృతులు కొన్ని చోటుచేసుకున్నాయి.

సాలూరులో జరిగిన ఈ ఉత్సవంతో నాకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేకపోయినా ఆ సన్మాన సభకు హాజరయిన కారణంగా, స్వాగతోపన్యాసకులు  నా పేరును కూడా సభాముఖంగా ప్రకటించడం నాకు ఎంతో ఆశ్చర్యాన్ని, సహజంగాగల సభాపిరికితనం వలన మొహమాటాన్ని కలుగజేసింది. 

సాలూరులో ఘంటసాల మాస్టారికి జరిగిన ఈ సన్మాన సభ కూడా నాకెంతో  అపురూపమైనది, అమూల్యమైనది. మరపురాని సంఘటనలలో ఒకటి.

సాలూరు ఊరంతా నాకు పూర్తిగా పరిచయం లేకపోయినా మా పాఠశాల పరిసర ప్రాంతాలు బాగా తెలుసు. మా ప్రభు చిన్నాన్నగారి కుటుంబం సాలూరు లో ఉన్నంత కాలం గణపతి నవరాత్రులకు ప్రత్యేకించి బొబ్బిలి నుండి వెళుతూండేవాడిని. ఆ విశేషాలన్నీ గతంలో తెలియజేశాను.

ఈ సాలూరు పాఠశాలను గురించి తలచుకున్నప్పుడల్లా కొన్ని చేదు సంఘటనలు కూడా గుర్తుకు వస్తాయి. మన మనుషులనుకునేవారే అసూయతో, స్వార్ధంగా, కుత్సితబుధ్ధితో వ్యవహరించారని తెలిసినప్పుడు ఎంతో బాధ, భయము కలిగింది.

మా ముత్తాతగారు శ్రీ పట్రాయని వెంకట నరసింహ శాస్త్రిగారు,మా తాతగారు శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి గారు కలసి  శ్రీ శారదా గాన పాటశాలను నెలకొల్పారు.  మా తాతగారు తమ స్వార్జితంతో ఉన్న స్థలానికి మరికొంత స్థలాన్ని కొని  అష్టకష్టాలు పడి ఒక్కొక్క ఇటుకగా చేరుస్తూ పది సంవత్సరాల నాటికి తగుమాత్రపు నిర్మాణం చేసి సంగీతాభిలాషతో తమ వద్దకు వచ్చినవారికి ఉచితంగా సంగీత శిక్షణలు ఇచ్చేవారు.

సాలూరులోని  మా తాతగారి ఆర్ధిక పరిస్థితులు అనుకూలించక కుటుంబపోషణార్ధం విజయనగరం మహారాజా సంగీతకళాశాలలో గాత్రోపన్యాసకునిగా చేరారు. తాను ఎంతో పవిత్రంగా, ప్రేమతో స్థాపించిన  సంగీత పాఠశాలను  నిర్వహించే భాధ్యతను తన  శిష్యులకు అప్పగించారు. మధ్య మధ్య వచ్చి స్థితిగతులు చూసుకునేవారు. 1957 ఏప్రిల్ లో మా తాతగారు దివంగతులయ్యాక విజయనగరం లో ఉండే ఆస్కారం లేక మా రెండో చిన్నాన్నగారు పట్రాయని ప్రభాకరరావు గారు తన కుటుంబంతో  స్వస్థలమైన సాలూరు చేరవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. పాఠశాలలో ఒక భాగంలో  కుటుంబం తో తను వుంటూ మరొక భాగంలో తానే స్వయంగా సంగీత శిక్షణలు ప్రారంభించాలని సంకల్పించారు. కానీ ఆ వ్యవహారం అంత సులభంగా జరగలేదు. అంతవరకూ ఆ పాఠశాలను చూసుకున్న వ్యక్తి మా చిన్నాన్నగారు ఆ ఇంటిలో ప్రవేశించకుండా అనేక అడ్డంకులు కల్పించారు. అందుకుగాను కొంతమంది రౌడీలను కూడా వినియోగించారట. అయితే సాలూరు చిన గురువుగారన్నా, సంగీతరావుగారన్నా గౌరవాభిమానాలు కల వ్యక్తులు చాలా మంది సాలూరులో ఉన్నారు. వారందరూ వచ్చి పాఠశాలను ఆక్రమించుకున్న వ్యక్తికి తగు హితోపదేశం చేసి, అందుకూ లొంగకపోతే ఏంచేయాలో చేసి చూపిస్తామని హెచ్చరించి చివరకు వారిని అక్కడనుండి బయటకు సాగనంపారు. 

మన సొంత ఆస్తులే అయినా  వాటిని స్వయంగా సక్రమంగా నిర్వహించుకోని పక్షంలో కలిగే అనర్ధాలు అనేక రకంగా వుంటాయి. సమాజంలో ఇంకా మంచి వున్నందునే ఈ నాటికీ సాలూరులో శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి సంగీత పాఠశాలగా కొనసాగుతున్నది. 

మద్రాస్ లో నేను పనిచేస్తున్న  ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వ్యవసాయ శాఖ లయొజన్ ఆఫీస్ లో నా తాత్కాలిక ఉద్యోగం కొనసాగుతూనే వచ్చింది. ఆ ఆఫీసుకు ఉన్నతాధికారిగా IAS క్యాడర్ కు బదులు District Administration Officer హోదాలో వున్న వ్యక్తిని ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి మద్రాస్ ఆఫీసుకు నియమించారు. ఆయన పేరు ఎ.ఎస్.శివశాస్త్రి. గుంటూరు అని గుర్తు. మధ్యవయస్కుడు. ఆఫీస్ కు సమీపంలోనే ఇల్లు అద్దెకు తీసుకొని కుటుంబం తో ఉండేవారు. చాలా శ్రోత్రీయుడు. చాలా సౌమ్యుడు. నా విషయంలో చాలా అక్కర చూపించేవారు.

ఈ తాత్కాలిక ఆఫీసులో తాత్కాలిక ఉద్యోగంలో వుంటూ భవిష్యత్ ను వృధా చేసుకోవద్దని, గ్రాడ్యుయేషన్, స్టెనోగ్రఫీ అయినందువలన ఏవైనా సర్వీస్ కమీషన్ పరిక్షలకు కడితే మంచి గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వస్తాయని సలహాలు ఇచ్చేవారు. అక్కడ పని చేస్తున్న రోజులలోనే ఒకసారి తీవ్రమైన జాండిస్ వచ్చింది. ఆఫీసుకు వెళ్ళిరావడం కష్టమైపోయింది.  నెలలపాటు శెలవు పెట్టవలసి వచ్చింది. కొన్నాళ్ళ తర్వాత శివశాస్త్రి గారి సలహా మేరకు ఆ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి బయటకు వచ్చాను. మరల మంచి ఉద్యోగాలకోసం ప్రయత్నం మొదలయింది. 

మా క్రిందింట్లోని కొల్లూరి వెంకటేశ్వరరావు గారు ఏవో సలహాలు సూచనలు ఇచ్చేవారు.  మన కృషి ఎంతవున్నా  సమయం, సందర్భం, అంతకుమించిన అదృష్టం కలసిరావాలి. అంతవరకు కాచుకొని ఉండకతప్పదు. తిరుమల కొండమీది వేంకటేశ్వర స్వామివారిలా మేడమీద ఘంటసాల వేంకటేశ్వరావుగారు; క్రింద తిరుపతిలోని వరదరాజ పెరుమాళ్ లా క్రిందింట్లో కొల్లూరి వెంకటేశ్వరరావు గార్ల కుటుంబ సభ్యులతో నెం. 35,ఉస్మాన్ రోడ్ ఎల్లప్పుడూ  సందడిగా కళకళలాడుతూ వుండేది. పైన సంగీత వాతావరణం, క్రింద పారిశ్రామిక, వ్యాపార వాతావరణం. రెండు చోట్లా వచ్చే పోయే జనాలతో ఇంటి మెయిన్ గేట్ ఎల్లప్పుడూ తెరిచే వుండేది. దానివలన బయటనుండి వచ్చే మేకలు, ఆవులు ఉన్న నాలుగు మొక్కలను తృప్తిమేరకు నమిలి పోతూండేవి. అందుకే ఆ కాంపౌండ్ లో పువ్వుల మొక్కలు ఎక్కువ కనపడేవి కావు.

కొల్లూరి వారింటికి బంధుమిత్రుల రాక అధికమే. శని ఆదివారాలు వస్తే ఇల్లంతా సందడే సందడి. అందరూ గట్టిగా అరుచుకుంటూ, నవ్వుకుంటూ మాట్లాడుకునేవారు. 

అప్పుడప్పుడు రావుగారి కజిన్స్ ఇద్దరు వస్తూండేవారు. ఒకరి పేరు చిన్నా, ఇంజనీర్. ఏదో కంపెనీలో ఎక్సిక్యూటివ్ గా పనిచేసేవారు. రేమండ్/రేబన్ గాగుల్స్ మోడల్ లా వుండేవారు. కనిపించినప్పుడు పలకరింపులు వరకే మా పరిచయం. మరొక కజిన్ పేరు పండు. అసలు పేరు తెలియదు. ఇతను IIT లో చదివేవాడట. నాకు పరిచయంలేదు. అతని ముఖం కూడా గుర్తులేదు. రావుగారింట్లో వాళ్ళు మాటల సందర్భంలో అనుకోగా వినడమే. ఈ ఇద్దరూ సొంత అన్నదమ్ములు కారట. ఈ వివరాలు గత వారాలలో ప్రస్తావించడం జరిగింది.

ఒక రోజు క్రిందింటి వెంకటేశ్వరరావుగారింట్లో అంతా నిశబ్దంగా వుంది. పెద్ద అలికిడి లేదు. కనిపించిన ఒకరిద్దరు కూడా ఏదో డల్ గా కనిపించారు. ఏవో కొత్త ముఖాలు కూడా కనిపించాయి. నాకు మేడమీద మాస్టారింట్లోకి వెళ్ళి మాట్లాడేంత చనువు క్రిందింట్లో వుండేదికాదు. మరీ అవసరమైతే తప్ప.

ఉదయం పదకొండు గంటల తర్వాత బయట ఒకటే కలకలం. క్రిందింట్లోంచి   ఒక ముసలాయన గట్టిగా ఏడుస్తూ బయటకు వచ్చారు. పోర్టికో అరుగుమీదే అని గుర్తు, పూర్తిగా కప్పేసిన ఒక బాడీని తీసుకు వచ్చి దింపారు. ఇంట్లోని వారంతా గొల్లుమంటూ ఆ బాడీ చుట్టూ చేరారు. తర్వాత కొంతసేపటికి తెలిసింది  అంతకుముందు రోజు సాయంత్రం చిన్నాబాబు మహాబలిపురం వెళ్ళి వస్తూ రోడ్ ఆక్సిడెంట్ లో దుర్మరణం చెందారని. ఎవరమూ ఏనాడూ ఊహించని  ఆకస్మిక దుర్ఘటన. అన్నిటికంటే విచారకరమైన విషయమేమంటే  ఆ చిన్నాబాబుకు అప్పటికి కొన్ని మాసాలముందే వివాహమయిందట. పాపం, ఆ అమ్మాయి గతేమిటని మా మూడిళ్ళలోని ఆడవారంతా తలచుకొని విపరీతంగా బాధపడేవారు.

వృధ్ధుడైన అతని తండ్రి  కొడుకు పక్కనే కూలబడి విలపించిన దృశ్యం మాత్రం నన్నిప్పటికీ కలచివేస్తూవుంటుంది.  మరొక విషయం ఏమిటంటే అంతకు ముందు సంవత్సరమే IIT లో చదువుతున్న పండుబాబు కూడా తన స్నేహితులతో సముద్రస్నానానికి వెళ్ళి సముద్రంలో ములిగిపోయి దుర్మరణం చెందాడట. ఏడాది వ్యవధిలో, వృధ్ధిలోకి వచ్చి చేతికి ఆసరాగా వుండవలసిన ఇద్దరు నవ యువకులు  కళ్ళెదటే చనిపోవడం  ఆ ఇంటివారికి ఎంత కష్టం,ఎంతటి దురదృష్టకరం. ఆ కుటుంబంలోనివారు ఎలా తట్టుకోగలుగుతారు.

ఎలాటి దుఃఖాలనైనా, కష్టాలనైనా, అన్నింటినీ కాలమే  దూరం చేసి ఓదార్పును ఇస్తుంది. కానీ అలాటి విషాదకర జ్ఞాపకాలు మనసును కలచివేస్తాయి.

🌿🌷🌿

ఇలాటి సందర్భాలలోనే లౌకిక బంధాలకు అతీతంగా వైరాగ్యంతో తాత్త్విక చింతనలో వుండే సాధువులు, సన్యాసుల జీవితమే ఉన్నతమైనదేమో అని అనిపిస్తుంది. అయితే సర్వసంగపరిత్యాగానికి కావలసిన జ్ఞానము, పరిపక్వత  సంపాదించడం అంత తేలికైన విషయము కాదు. సనాతన భారతీయ సంస్కృతి కి దర్పణం పట్టే సాధు సత్పురుషులంటూ ఒక ప్రక్క గౌరవిస్తూనే మరోప్రక్క సన్యాసులంటే సమాజాభివృధ్ధికి ఏమాత్రం దోహదపడనివారని వాదించేవారున్నారు. ప్రతిఒక్కరు ముక్కు మూసుకొని ధ్యానం పేరిట అడవులకు చేరితే  జీవనవ్యవస్థ ఏమవుతుంది. దేశ పురోభివృద్ధి ఎలా సాగుతుందని ప్రశ్నించేవారూ ఉన్నారు. ఈ వాదనలను సమర్ధించడానికి గాని, ప్రతిఘటించడానికి గాని కావలసినంత పరిజ్ఞానము, విచక్షణాశక్తి నాకు ఏమాత్రము లేవు. 

🌺

ఒకరోజు సినీ/రంగస్థల నటులు శ్రీ కాకరాల మా ఇంటికి వచ్చి మా నాన్నగారితో  చెప్పారు "స్వామీజీ వచ్చారు, మిమ్మల్ని చూడాలనుకుంటున్నారు" అని. మా నాన్నగారు ఆయనింటికి వెళ్ళి స్వామీజీని మా ఇంటికి తీసుకువచ్చారు. సచ్చిదానందేంద్రస్వామి మద్రాసులోని మా ఇంటికి రావడం అది రెండవసారి. అంతకు ఒక దశాబ్దం ముందు వచ్చారు. అప్పుడు కూడా శ్రీ కాకరాలగారే వచ్చి చెప్పారు. ఆయన భార్య స్వామీజీ శిష్యురాలు. మా నాన్నగారి మాటల్లో, శ్రీ కాకరాల గారికి ఆధ్యాత్మిక జీవులపట్ల అంత ఆకర్షణ ఉన్నట్లు కనిపించదు. ఇటీవలికాలంలో నేను గ్రహించినది ఆయన శ్రీ రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ రచనలకు, సిధ్ధాంతాలకు ప్రభావితుడైన వ్యక్తి. స్వామీజీ మా నాన్నగారిని చూసి "అయితే మీ ఇంటికి బిక్షకు పిలుస్తున్నావా లేకపోతే మీ ఇంట్లో కొన్నాళ్ళు ఉంచుకుంటానంటావా" అని అడిగారట. దానికి సమాధానంగా మా నాన్నగారు " మా ఇంట్లో కొన్నాళ్ళు మిత్రుడుగా ఆహ్వానిస్తున్నాను" అన్నారట. ఆ విధంగా స్వామీజీ మా ఇంట కొన్నాళ్ళపాటు రెండు సార్లు వచ్చి వున్నారు, తన సన్యాస జీవితానికి అనుగుణంగానే. స్వామీజీ 1970 లలో రెండవసారి మా ఇంటికి వచ్చే సమయానికి మా నాన్నగారి ఆర్ధిక స్థితి అంత ఆశాజనకంగా లేదు. కుటుంబం పెరిగింది. ఆదాయం తగ్గింది. ఉన్న ఎనిమిదిమంది కాకుండా తొమ్మిదవ వ్యక్తిని కూడా భరించాలంటే సగటు గృహస్తుకు సాధ్యమయే పనికాదు. అందులోనూ ఆయన సన్యాసి.ఆయన అలవాట్లు,ఆచారాలు, ఆహార విహారాదులు మామూలువారికంటే భిన్నంగా వుంటాయి. స్వామీజి ఉనికి ఘంటసాలగారి సతీమణి  సావిత్రమ్మగారికి అంతగా రుచించలేదు. సన్యాసులు దేవాలయాలలోనో, మఠాలలోనో ఉండాలిగానీ ఇళ్ళలో వుంటే ఎలా అని మా అమ్మగారితో అనడం జరిగింది. దానితో మా నాన్నగారికి  స్వామీజీ కోసం ప్రత్యమ్నాయ నివాసం ఏర్పాటు చేయక తప్పలేదు. ఆ సందర్భంలో మా నాన్నగారికి శ్రీ తుమ్మలపల్లి రామలింగేశ్వర రావు గారు గుర్తుకు వచ్చారు. బస్సులో పరిచయం, సంగీతం ద్వారానే. ఆయనకు శృంగేరీ,కాంచికామకోటి పీఠాధిపతులతో కొంత సాంగత్యం వుండేదట. ఆయనతో స్వామీజీ చాతుర్మాస్య సమస్యగురించి చెప్పారు. అందుకు ఆయన సానుకూలంగా స్పందించి తగిన ఏర్పాటు చేస్తానని చెప్పడమే కాక తమ ఇంటికి బిక్షకు ఆహ్వానించి తీసుకువెళ్ళారు. కానీ, తరువాత వారిద్దరి మధ్య సిధ్ధాంతపరమైన అభిప్రాయభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. చివరకు స్వామీజీ చాతుర్మాస్య దీక్ష మద్రాసులో జరగలేదు.

ఇక్కడ, సచ్చిదానందేంద్ర స్వాములవారి పూర్వాశ్రమ జీవితం గురించి కొంత చెప్పక తప్పదు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమంలో పంతుల పద్మనాభ స్వామి. మేనమామ గారి సంరక్షణలో మద్రాసులో ఇంజనీరింగ్ చదువుతూండేవారు. ఆ సమయంలో ఆయనకు సంగీతం నేర్చుకోవాలని కోరిక పుట్టిందట. సంగీతం తప్ప మిగిలిన విద్యలేవీ జీవిత సార్ధకత కలిగించవని భావించి, మా తాతగారు శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రి గారి కీర్తిని విని, నేర్చుకుంటే  ఆయన వద్దే సంగీతం నేర్చుకోవాలని 1935లో సాలూరు వచ్చారట. అప్పటికి ఆయన వయసు ఇరవైలోపు. మా నాన్నగారి కంటే ఐదేళ్ళు పెద్ద.  మా తాతగారి వద్ద సంగీత శిష్యరికం మొదలెట్టారు. పద్మనాభ స్వామి గారికి రవీంద్ర సాహిత్యం అంటే చాలా ఇష్టమట. టాగూర్ కధలన్నీ మాతాతగారికి చదివి వినిపించేవారట. ఆ విధంగా ఆయన మా నాన్నగారికి సన్నిహితుడయ్యారు. ఇతరులనెవ్వరినీ పట్టించుకునేవారు కాదట. కొన్నాళ్లు అయాక ఆయన తల్లిగారి ఆరోగ్యం బాగాలేదనే వార్త వచ్చి సాలూరు వదలిపోయారు. ఆ తర్వాత కాలంలో నరసన్నపేటలో సామవేదుల సీతారామశాస్త్రిగారి వద్ద సంస్కృత భాషాభ్యాసం చేశారట. వేదాంతగ్రంధాలు సంస్కృతంలోనే అధ్యయనం చేయాలని, సన్యాసం స్వీకరించాలని సంకల్పించారట. ఆయన నిర్ణయం బంధువులందరికీ ఆందోళన కలిగించింది. కానీ శాస్త్ర సమ్మతమైనదానిని ఎవరు కాదనగలరు. పంతుల పద్మనాభ స్వామిగారు సన్యాసం స్వీకరించేముందు నైష్టిక బ్రహ్మచర్యం అవలంబించి తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళిపోయారు. 

మాతాతగారు తమ నివాసం విజయనగరం మార్చాక  స్వామి మరల మా తాతగారింటికి స్వామీ రామతీర్థలా వచ్చేరట. ఆవిధంగా  మరల ఆయన మాతాతగారికి, మా నాన్నగారికి చాలా సన్నిహితులయ్యారు. మా నాన్నగారు ఏ ఊళ్ళో వున్నా అక్కడకు వెళ్ళి సంగీత,సాహిత్య, వేదాంత చర్చలు జరిపేవారట.
మా తాతగారంటే అమితమైన భక్తి శ్రధ్ధలు కనపర్చేవారట. మా తాతగారు శిష్యులకు బోధించే ఒక  రామనామ సంకీర్తనను తర్వాత ఎప్పుడో ఏభై ఏళ్ళ తర్వాత మా నాన్నగారి దగ్గర పాడి వినిపించారట. 

1947 లో  స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక దేశానికి జరిగిన మొదటి పార్లమెంటరీ ఎలక్షన్స్ లో నెహ్రూకు ఎదురుగా సనాతనిస్ట్ పార్టీ అభ్యర్ధిగా ప్రభుకల్ప బ్రహ్మచారి పోటీచేసారట. ఆ సనాతనిస్ట్ పార్టీ వ్యవస్థాపకులు కరపత్ర స్వామీజీ. ఆయన మా స్వామీజీకి శిష్యుడట. శిష్యుడికోసం  ఆయనకూడా ఎలక్షన్ ప్రచారంలో పాల్గొని, కలివరంలో  ఉన్న మా నాన్నగారిని చూసేందుకు వచ్చారట. 

శ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర స్వామీజీని మా నాన్నగారు చివరిసారిగా 1980 లలో జంషెడ్పూర్ లో కలిసారు. అప్పటికి స్వామీజీలో కొంచెంగా వార్దక్య లక్షణాలు చోటుచేసుకున్నాయి. స్వాముల వారికి జరగవలసిన సకల మర్యాదలు ఆయన పొందారు. స్వామీజీ అనేక వేదాంత గ్రంధాలు వ్రాసారు.

వాటిలో కొన్ని పుస్తకాలను మా నాన్నగారికి బహుకరించారు కూడా. సుమారు ఇరవై సంవత్సరాలక్రితం స్వామీజీ సిధ్ధిపొందారు. అనారోగ్యంతో వున్న ఆయనను ఆయన భక్తులో, శిష్యులో వారి బంధువులకు అప్పజెప్పారట. కానీ, అనారోగ్యంతో వున్నసన్యాస జీవికి  వాళ్ళెలా ఆప్తులవుతారు. ఎవరూ పట్టించుకోలేదు. చివరకు స్వామీజీ అంత్యక్రియలను ప్రేమ సమాజం వాళ్ళు నిర్వర్తించారట. 

స్వామి సచ్చిదానందేంద్ర గురించి మా నాన్నగారు శ్రీ పట్రాయని సంగీతరావు గారు తన " చింతాసక్తి" లో ఇలా వ్రాసుకున్నారు. ఆ మాటలను యథాతథంగా మీ ముందు ఉంచుతున్నాను.

"అతి చిన్నతనంలోనే అన్వేషణలో పడిన అతి మెత్తటి యువకుడు ఆయన.  ఆయన అన్వేషణలో గ్రహించినదేమో, సాధించినదేమో. ఆయన శాస్త్రీయంగా సన్యసించారు. సన్యాసిగా పీఠాధిపత్యం వహించలేదు. తెలుగులో చాలా గ్రంధాలు రాసినా, సన్యాసిగా గొప్ప పేరు సంపాదించలేదు. డబ్బుకి ఇబ్బంది పడలేదు. నిజమే. కాని యితరులు ఆయన్ని డబ్బుకోసం ఆశ్రయించి ఉండవలసినంత ఉందనుకోను.

లోకంలో ఒక కవి, ఒక గాయకుడు, ఒక భౌతిక శాస్త్రవేత్త  ఇలాంటి వాళ్ళ గొప్పతనం ఏమిటో అర్ధం చేసుకోవచ్చును. ఆధ్యాత్మిక వేత్త అనుభవం ఏమిటో అర్ధం కాదు. కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో వాళ్ళు గ్రహించినదానిని పుస్తకరూపంగా, ఉపన్యాసాల రూపంగా ప్రకటించి గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతులు, ధనమూ కూడా సంపాదిస్తారు. అయితే అదంతా లౌకికమే. మన అనుభూతి కి భిన్నమైనది ఏమి పొందారో తెలియదు. శంకర, రామానుజులు, స్వామి వివేకానందులు, అరవిందులు, రాజా రామమోహన రాయలు, వీళ్ళంతా గొప్పవాళ్ళే. లౌకికంగా వాళ్ళ గొప్పతనం గ్రహించింది లోకం. వాళ్ళ వ్యక్తిత్వానికి, ప్రచారానికి లోనయింది. చాలామంది కళాకారుల ప్రభావంలాగే. వాళ్ళంతా మనుషులుగానే బతికారు. మానుష స్పృహలోనే జీవించేరు. అవాజ్ఞ్మానసము, అఖండమూ, సచ్చిదానందమూ ఇవన్నీ మాటలే కదా. మనుష్యులలో రూపంలోనూ, గుణంలోనూ, తెలివితేటలలోనూ అంతరం ఉంది. వాళ్ళ అనుభవంలో నాజూకుతనం, మోటతనం, రసికత్వం, ఆటవికత ఇలాటి అంతరవులు ఉన్నాయి. ఇవి తెలుస్తాయి కూడా. బ్రహ్మజ్ఞానిగా భావించినవాని అపరోక్షానుభూతికి, మామూలు మనిషి అనుభవానికి గల వ్యత్యాసం ఏమిటి - అర్ధం చేసుకోవాలి. మనంతట మనమే చెప్పగలిగేది కాదు కదా. 

స్వామీజీ వంటి మహనీయులు, మహానుభావులు ఎందరో ఈ భువిని ప్రభావితం చేసారు. వారందరికీ వందనములు. 

🙏🙏💐💐🙏🙏


నెం.35,ఉస్మాన్ రోడ్ లోని మరెన్నో అనుభవాలతో,
జ్ఞాపకాలతో మళ్ళీ వచ్చే వారం...
          .    ...సశేషం

Sunday, October 31, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ (ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై ఐదవ భాగం

31.10.2021 - ఆదివారం భాగం - 55*:
అధ్యాయం 2 భాగం 54 ఇక్కడ

  

నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

'పద్మశ్రీ' బిరుదాంకితులు, సాటిలేని మేటి మధురగాయకులు శ్రీ ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావుగారి సినీజీవిత రజతోత్సవం దక్షిణభారత చిత్రరంగాన ఉన్న ప్రముఖులందరిలో నూతనోత్సాహన్ని నెలకొల్పింది. 

హైదరాబాద్ లాల్ బహదూర్  స్టేడియంలో 1970 ఫిబ్రవరి 1వ తేదిన జరగబోయే బ్రహ్మాండమైన సన్మాన, సంగీతోత్సవంలో సినీరంగానికి, రాజకీయరంగానికి చెందిన అతిరథ మహారథులంతా ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొంటున్నారనే వార్తలు ప్రచారమయ్యాయి.

ఘంటసాలవారి సినీజీవిత రజతోత్సవాన్ని అంతకుముందు కని, విని, ఎరుగని రీతిలో జరపడానికి రజతోత్సవ కార్యనిర్వాహకులు సంసిధ్ధులయ్యారు.

అందులో భాగంగా  ఆనాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన రాజకీయనాయకులతో, సినీప్రముఖులతో   రజతోత్సవ కమిటీ ఏర్పాటు చేసిన విషయమూ గత వారాలలో చెప్పడం జరిగింది. దానికి తోడు తెలుగు చలనచిత్రసీమ దిగ్దంతలనదగ్గ  సర్వశ్రీ - చిత్తూర్ వి.నాగయ్య, అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, ఎన్.టి.రామారావు, కె.జగ్గయ్య, టి.ఎల్.కాంతారావు, ఎస్.వి.రంగారావు, గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు, ఘట్టమనేని కృష్ణ, రేలంగి వెంకట్రామయ్య, భానుమతి, సావిత్రి, అంజలీదేవి, జయలలిత, విజయనిర్మల, సంధ్య మొదలగువారు ఘంటసాలవారి రజతోత్సవ వేడుకలలో పాల్గొనడానికి సుముఖత చూపించారు.

ఇంతమంది ప్రముఖులతో నిండిన వేదికమీద అందుకు దీటుగా భారీగా సంగీతకార్యక్రమం నిర్వహించడానికి ఒక వైవిధ్యభరితమైన అంతకుముందెన్నడు జరగని రీతిలో సంగీతాభిమానులను అలరించడానికి రూపకల్పన జరిగింది.

ఘంటసాలవారు తన 25 సంవత్సరాల సినీజీవినయానంలో ఎంతోమంది సంగీత దర్శకులతో, గాయనీగాయకులతో కలసి పనిచేశారు. పరస్పర స్నేహ సౌభాతృత్వాలతో ఒక వసుధైక కుటుంబకంగా మెలిగారు. అలాటి పలువురు ప్రముఖ సంగీత దర్శకులు, గాయనీగాయకులను కూడా తనతో పాటే సముచితంగా గౌరవించబడాలని, వారందరి సమ్మేళనంతో ఒక సంగీత విభావరి జరగాలని ఘంటసాల మాస్టారు ఆశించారు. చిత్రసీమలోని ప్రముఖ సంగీత దర్శకులను, గాయనీగాయకులను తనతో పాటు వేదికనలంకరించి తలా ఒకటి రెండు పాటలను ఆలపించవలసిందిగా కోరారు. మాస్టారు కోరడమే తడవుగా దక్షిణాది సినీమా సంగీత కుటుంబం తమ పరిపూర్ణ సహాయ సహకారాలందించడానికి ముందుకు వచ్చారు. ఆనాటి సంగీతోత్సవంలో ఒక్కొక్క సంగీత దర్శకుడు తమ సంగీత దర్శకత్వంలో తమకు నచ్చిన రెండు పాటలను, మాస్టారి సోలో ఒకటి, డ్యూయెట్ ఒకటి పాడించడానికి నిర్ణయించారు. ఘంటసాలవారు, ఇతర గాయకులు వేదికమీద పాడుతున్నప్పుడు ఆ పాటలను స్వరపర్చిన సంగీత దర్శకులే వేదికమీదకు వచ్చి ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు. ఈ విధంగా చేయడంవలన అంతకుముందు తెరవెనుకే వుండి సామాన్య ప్రేక్షకులకు కనపడని తమ అభిమాన సంగీత దర్శకులను, గాయనీగాయకులను, అతిపెద్ద ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని, తమ అభిమాన నటీనటులను ఒకేసారి చూసి ఆనందించే అవకాశం కలుగుతుంది. ఘంటసాల సినీ సంగీత రజతోత్సవ సంగీత విభావరిలో పాల్గొనడానికి అడిగిందే తడవుగా  అంగీకరించి తమ మాస్టారిపట్లగల  గౌరవాభిమానాలను చాటుకున్న ప్రముఖ సంగీత దర్శకులు/ గాయనీ గాయకులు : సర్వశ్రీ - ఎస్.రాజేశ్వరరావు, పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు, ఎమ్.ఎస్.విశ్వనాధన్, కె.వి.మహాదేవన్, పి.ఆదినారాయణ రావు, టి.వి.రాజు, మాస్టర్ వేణు, ఎస్.పి.కోదండపాణి, టి.చలపతిరావు, సుసర్ల దక్షిణామూర్తి, జి.అశ్వథ్థామ, విజయా కృష్ణమూర్తి, బి.శంకర్, సాలూరి హనుమంతరావు, పి.సుశీల, పి.లీల, ఎస్.జానకి, ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి, జమునారాణి, పి.బి.శ్రీనివాస్, మాధవపెద్ది సత్యం, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం.

ఘంటసాల సినీ సంగీత రజతోత్సవ సంగీతకార్యక్రమంలో పాల్గొనడానికి దాదాపు 40 మంది సభ్యులు గల వాద్యబృందాన్ని ప్రత్యేకంగా మద్రాస్ నుండే తీసుకువెళ్ళడానికి నిశ్చయించారు.

ఘంటసాల, కె.వి.మహాదేవన్, ఎస్.రాజేశ్వరరావు, ఎమ్.ఎస్.విశ్వనాధన్, పెండ్యాల, టి.వి.రాజు, మొదలగు సంగీత దర్శకుల వద్ద పనిచేసే వాద్యకళాకారులు, ఆంగ్లో ఇండియన్ వైలినిస్ట్ లు, గిటార్, మేండలిన్, సాక్స్, ట్రంపెట్, డ్రమ్స్ ప్లేయర్స్ ఈ సంగీతోత్సవానికి అదనపు ఆకర్షణ.

ఈ సంగీతోత్సవంలో ఆనాటికి బహుళ ప్రచారంలో వున్న పాటలనే సంగీత దర్శకులు తమ పాటలుగా ఎంపికచేసి ఇచ్చారు. దాదాపు 40-50  బహుళ జనాదరణపొందిన సోలోలు, డ్యూయెట్లు లెక్కకు తేలాయి. ఆ పాటలన్నిటినీ గ్రామఫోనులో వింటూ మా నాన్నగారు శ్రీ సంగీతరావుగారు నొటేషన్స్ తయారు చేశారు. ఆ పాటలన్నిటిని అందుబాటులో వున్న గాయనీ గాయకులతో ఆర్కెస్ట్రావారితో  పలుసార్లు మాస్టారింట్లోనే రిహార్సల్స్ చేసారు. 

వేదికలమీద జరిగే లలిత సంగీత కచేరీలలో  తరచూ రిథిమ్స్ సెక్షన్ వాళ్ళ శ్రుతులు చేసుకునేందుకు తీసుకునే సమయంతోనే పుణ్యకాలం కాస్తా గడిచిపోతుంది. పది పాటలు పాడవలసిన చోట ఆరేడు పాటలతోనే సరిపెట్టేస్తారు. ఇలాటి అవకతవకలు స్టేజిమీద శ్రుతులు చూసుకోవడం వంటి పరిస్థితి రాకుండా ఒకే శ్రుతిలో వుండే పాటలన్ని ఒకేసారి పాడేలా, అందుకు సిధ్ధంగా తబలాలు, డోలక్ లు ఏర్పాటుచేసుకోవలసిన ఆవశ్యకత గురించి రిహార్సల్స్ లో   ఆర్కెస్ట్రాకు మాస్టార్ తగు హెచ్చరికలు చేశారు. అలాగే పాటలోని బిజిఎమ్స్ మాత్రమే వాయించేదెవరు, గాయకులతో కలసి పూర్తి పాటను ఫాలో అయే వాద్యకళాకారులు ఎవరు అనే అంశాలను ముందుగానే మాస్టారు అందరికీ తగు సూచనలు ఇచ్చారు. ఘంటసాలవారి కచేరీలలో పాల్గొనే ఆర్కెస్ట్రా అంతా పాటను పూర్తిగా ఫాలో చేయాలని నిర్ణయించారు.  ఆ క్రమంలో  కచేరీలోని అన్ని పాటలకు హార్మోనియం (మా నాన్నగారు), వయొలిన్స్ (Y.N.శర్మగారు, అచ్యుతశాస్త్రిగారు, చిత్తూరు సుబ్రహ్మణ్యంగారు), ఫాలోయింగ్  తప్పనిసరైంది. వెస్టర్న్ స్టైల్ వైలినిస్ట్ లు, మేండలిన్, గిటార్స్,  ట్రంపెట్స్, సాక్సోఫోన్, డ్రమ్స్, మొదలైనవారంతా ఒక్క బ్యాక్ గ్రౌండ్స్ మాత్రమే వాయిస్తారు.  సినీమాలలోని ఆర్కెస్ట్రా ప్లేయర్స్ అంతా తమ తమ వాద్యాలలో అత్యంత నైపుణ్యం కలిగివుంటారు. వాళ్ళకుండే బిజీ షెడ్యూల్స్ లో ఎవరూ ఎక్కువగా రిహార్సల్స్ చేయడానికి, చేయించడానికి ఇష్టపడరు. ఒకసారి పాట నొటేషన్ వారి చేతికి వెళితే ఎవరి బిట్స్ వాళ్ళు మహా పెర్ఫెక్ట్ గా వాయించేస్తారు. అలాటి perfectionistలకే సినీమా రంగంలో మనుగడ. సంగీతశాస్త్రం తెలియడంతో పాటు on the spot దానిని ఖచ్చితంగా ప్రదర్శించగల వాద్యకళాకారులనే సంగీత దర్శకులు తమ రికార్డింగ్ లకు పిలుస్తారు. 

అందుచేతనే హైదరాబాద్ కు తెలుగు పరిశ్రమ తరలివెళ్ళిన చాలా సంవత్సరాలవరకూ సినీమా పాటల రికార్డింగ్ లు మాత్రం మద్రాసు సినీమా స్టూడియోల లోనే జరిగేవి.  ఆనాటికి హైదరాబాద్ స్టూడియోలలో రికార్డింగ్ సౌకర్యాలుకానీ,  సినీమా టెక్నిక్ తెలిసిన వాద్య నిపుణులు గానీ అంత ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండేవారు కారు. లబ్దప్రతిష్టులైన  సినీసంగీత వాద్యకళాకారులనే ఘంటసాల సినీ రజతోత్సవ సంగీత కార్యక్రమానికి ఎన్నుకున్నారు. చిత్తూర్ సుబ్రమణ్యం, వై.ఎన్.శర్మ, ప్రసాదరావు,  అచ్యుతరామశాస్త్రి, ఆర్.వి.భద్రం, జోసెఫ్, కృష్ణ‌, డేనియల్ , టోనీ డకోస్టా (డ్రమ్స్), సుబ్బారావు (ఎలక్ట్రిక్ గిటార్), ప్రసాద్, జడ్సన్, (తబలా), సుబ్బారావు (డోలక్) వంటి ప్రముఖ వాద్యకళాకారులు పాల్గొన్నారు.  

ఈ బృహత్ సంగీతోత్సవంలో గాయనీగాయకులు పాడే పాటలను నీటుగా అక్షరదోషాలు లేకుండా వ్రాసే భాధ్యతను ఘంటసాల మాస్టారు  నాకు అప్పజెప్పారు. ప్రతీ గాయకుడికి, గాయనికి విడివిడిగా ఆ పాటలను గ్రామఫోనులో వింటూ శ్రధ్ధాభక్తులతో రాసి ముగించాను. ఘంటసాల మాస్టారికి ప్రత్యేకంగా ఒక నలభై పేజీల నోట్ బుక్ లో ఆయన పాడవలసిన పాటలన్నీ వ్రాసాను.

ఆ కచేరీలో పాడిన లేదా నేను వ్రాసిన పాటలన్నీ ఈనాడు గుర్తులేవు. కొన్ని మాత్రం గుర్తుండిపోయాయి. అవి - సర్వశ్రీ అశ్వథ్థామ గారి 'సుధవోల్ సుహాసిని', వేణుగారి 'ప్రియతమా రాధికా', బి.శంకర్ గారి 'మనిషైతే మనసుంటే' - అమాయకుడు విశ్వనాధన్ గారి 'జగమే మాయ', కె.వి.మహాదేవన్ గారి 'ముద్దబంతి పూవులో', మంచిమనసులు లోని 'మామ మామా', ఎస్.పి.కోదండపాణి గారి 'ఆలయాన వెలసిన', చలపతిరావుగారి 'ఎవరివో నీవెవరివో', ఘంటసాలవారి సంగీతంలో 'దినకరా శుభకరా', 'అందమె ఆనందం', మాధవపెద్దిగారి 'వివాహభోజనం' 'అందమే ఆనందం' ఆదినారాయణ రావుగారి 'హాయి హాయిగా'. ఇలాటి హాయినిగొలిపే  సుశ్రావ్యమైన పాటలు ఎన్నింటినో ఎంపికచేశారు. ఈ రజతోత్సవ కచేరీ పాటల వ్రాతలు, రిహార్సల్స్
తో  పొద్దే తెలిసేది కాదు. హేమాహేమీలవంటి సంగీత దర్శకుల సమక్షంలో  సుప్రసిధ్ధులైన గాయనీగాయకులందరితో, తాను సినీమాలలో పాటలనే తిరిగి ఈ బహిరంగ భారీ వేదిక మీద ఆలపించడానికి ఘంటసాలవారు మరింత శ్రధ్ధాసక్తులు  చూపించారు.

ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొనడానికి  హైదరాబాద్ కు ఫ్లైట్స్ లో వెళ్ళేవారికి,  రైల్లో వెళ్ళేవారికి ముందుగానే టిక్కెట్లు బుక్ చేయడం జరిగింది.

1970 జనవరి 31 వ తేదీన ఆర్కెస్ట్రావారందరితో కలసి మాస్టారింట్లోని నరసింగ, నేను కూడా హైదరాబాద్ ఎక్స్ ప్రెస్ లో బయల్దేరాము.   రెండు సెకెండ్ క్లాస్ రిజర్వేషన్ కంపార్ట్మెంట్ లలో మా ఆర్కెష్ట్రావారికి బెర్తులు కేటాయించబడ్డాయి. 

ఆనాడు తమిళనాడు లో టోటల్ ప్రొహిబిషన్ వుండేది. మందు ప్రియులంతా సమయం దొరికితే పక్కనున్న  పాండిచ్చేరికి (యూనియన్ టెరిటరీ. అక్కడ అంతా ఫ్రీ గా లభించేది) గాని, లేదా తమిళనాడు - ఆంధ్రా బోర్డర్ లు దాటి గూడూరు, నెల్లూరు లు గానీ పరుగులు తీసేవారు.

మన సమాజంలోని అన్ని రంగాలలో వ్యసనపరులున్నా, మందుకు, మగువకు, చీట్లాటకు బానిసలైపోయినవారు సినీమారంగంలో  ఎక్కువనే చెప్పాలి. ఆ రకమైన వాళ్ళంతా ఒక చోట చేరి ఈ హైదరాబాద్ ట్రిప్ ను తమకు అనువుగా మార్చుకొని బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించారు. 

ఫిబ్రవరి 1, 1970 ఉదయానికి అందరం హైదరాబాద్ చేరుకున్నాము. అందరికీ హోటల్స్ లో రూమ్స్ ఏర్పాటు చేశారు. మాస్టారింటి నుండి ఆయనతోపాటు సావిత్రమ్మగారు, పెద్దబాబు మాత్రం ఫ్లైట్ లో వచ్చారు. 

నేనూ, నరసింగ ముందుగానే లాల్ బహదూర్ స్టేడియంకు చేరుకున్నాము. స్టేడియం అంతా ఈ భారీ రజతోత్సవ సభకు బాగా ముస్తాబయింది. వేదికనలంకరించే పెద్దలందరినీ పుష్పమాలలతో గౌరవించడానికి కావలసిన గులాబీ మాలలన్నీ ప్రత్యేకంగా మద్రాసు నుండే తెప్పించడం జరిగింది. వాటన్నిటినీ వేదిక పక్కనే అందుబాటులో వుంచే ఏర్పాట్లలో నేను, నరసింగ నిమగ్నులయ్యాము. ఆ పూల మాలలన్నీ వాడిపోకుండా మధ్యమధ్యలో నీళ్ళు జల్లుతూ చాలా జాగ్రత్త తీసుకున్నాం.

సాయంత్రం ఐదు దాటిందగ్గరనుండి ఒక్కొకరుగా స్టేడియంకు రావడం మొదలు పెట్టారు. సాయంత్రం ఆరయేసరికి లాల్ బహదూర్ స్టేడియం జనసముద్రమయింది. ముఫైవేలమంది ప్రేక్షకులతో కిటకిటలాడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రతినిథులతో, రాజకీయనాయకులతో, దక్షిణ భారత చలన చిత్ర ప్రముఖులతో  లాల్ బహదూర్ స్టేడియం అంతా ఉత్సవ వాతావరణం నెలకొన్నది. బొంబాయి చిత్ర పరిశ్రమకు చెందిన ప్రముఖ నటుడు, నిర్మాత-దర్శకుడైన దేవానంద్, ప్రముఖ నటి వహీదా రెహ్మాన్ ప్రత్యేకంగా విశిష్ట అతిథులుగా ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొనడంతో ప్రేక్షకుల ఆనందం రెట్టింపు అయింది.

నిర్ణీత సమయానికి ప్రార్థనా గీతంతో సభ ప్రారంభయింది.

శ్రీ ఘంటసాల వేంకటేశ్వర రావు చలనచిత్ర జీవిత రజతోత్సవ సంగీత మహోత్సవ సభ అధ్యక్షులు గా ఆనాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి గౌ. శ్రీ కాసు బ్రహ్మనందరెడ్డి తమ సతీమణి శ్రీమతి రాఘవమ్మ గారితో విచ్చేశారు.

 ఈ రజతోత్సవ కమిటీ అధ్యక్షుని హోదాలో ఆనాటి ఆంధ్రప్రదేశ్  ప్రభుత్వ రెవెన్యూ శాఖామాత్యులు పి.తిమ్మారెడ్డిగారు ఆహుతులకు స్వాగతం పలికారు. "మన అభిమాన గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు అయిన ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావుగారిని సత్కరించదలచడం ఒక అపూర్వ సన్నివేశం. గానసరస్వతికే ఇది అమోఘమైన ఆనందోత్సవం" అంటూ తమ స్వాగతోపన్యాసాన్ని కొనసాగించారు.

ప్రముఖ హిందీ నటుడు దేవానంద్ ఘంటసాల సినీ జీవిత రజతోత్సవాన్ని ప్రారంభిస్తూ ఘంటసాల లక్షలాది ప్రేక్షకుల హృదయాలలో తన అపూర్వగానంతో ఆనందాన్ని వెల్లివిరియజేసారని, అటువంటి సంగీత కళానిధిని సన్మానించడమంటే సినీకళాకారులందరినీ సన్మానించడమేనని కొనియాడారు. తరువాత, ప్రముఖ హిందీ నటి వహీదా రెహ్మాన్ రజతోత్సవ కమిటీ తరఫున ఒక సుందరమైన వీణను బహుకరించారు. (తర్వాతి కాలంలో ఘంటసాల మాస్టారి పిల్లలు మా నాన్నగారి దగ్గర సంగీత సాధనకు ఆ వీణ పూర్తిగా ఉపయోగపడింది).

రజతోత్సవ కమిటీ కార్యదర్శి ఆర్.వి.రమణమూర్తి ఘంటసాల వారి సన్మానపత్రం చదివి వినిపించారు. సుప్రసిధ్ధ చిత్రనిర్మాత, పంపిణీదారు అయిన శ్రీ సుందర్లాల్ నహతా 'ఘంటసాల రజతోత్సవ ప్రత్యేక సంచికను విడుదల చేశారు. ఈ ప్రత్యేక సంచికలో  తెలుగుసినీమా రంగానికి చెందిన గీత రచయితలు, సర్వశ్రీ శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర, దాశరధి, సి.నారాయణరెడ్డి, సముద్రాల (జూ.) కొసరాజు, కరుణశ్రీ  వంటి ప్రముఖులు ఘంటసాలగాన ప్రతిభను తమ కవితలు ద్వారా కొనియాడారు. మరెందరో ప్రముఖులు వ్యాసాలు వెలువరించారు.

చలన చిత్రసీమకు చెందిన  ఎన్.టి.రామారావు, ఎ.నాగేశ్వరరావు, జగ్గయ్య, కాంతారావు, గుమ్మడి, రేలంగి, సావిత్రి, అంజలీదేవి, తదితర నటీనటులు, చిత్రనిర్మాతలు, దర్శకులు, చలనచిత్ర డిస్ట్రిబ్యూటర్ లు ఘంటసాలవారిని పూలమాలలతో ముంచెత్తి తమ ప్రేమాభిమానాలను చాటారు. ఎన్.టి.రామారావు మాట్లాడుతూ ఘంటసాల చాలా కష్టపడి వృధ్ధిలోకి వచ్చారని, సర్వకాల సర్వావస్థలలోనూ బాధితుల పట్ల కరుణపూరితంగా వ్యవహరించే మాస్టారంటే తనకెంతో గౌరవమని అన్నారు. అక్కినేని తన ఉపన్యాసంలో  తామిద్దరూ ఒకే చోటనుండి వచ్చి అనేక కష్టనష్టాలను తట్టుకొని నిలబడినవారమని, ఘంటసాలను సన్మానించడం అంటే సినీమా ప్రపంచం, ప్రేక్షకలోకం తమను తాము సన్మానించుకోవడమే అవుతుందని అన్నారు. దేశ విదేశాలలో కూడా ఘంటసాల పర్యటించి మన తెలుగుదనాన్ని, తెలుగు సంగీత ప్రాభవాన్ని చాటిస్తారనే దృఢ నమ్మకం తనకు వున్నదని అన్నారు. 

సుప్రసిధ్ధ దర్శకుడు బి.ఎన్.రెడ్డిగారు  ఘంటసాలవారి గాన ప్రతిభ గురించి మాట్లాడుతూ  గాయకుడిగా ఘంటసాలచేత విఘ్నేశ్వరపూజ చేయించిన ఘనత తనకే దక్కిందని చెప్పారు.

నటుడు జగ్గయ్య తన ఉపన్యాసంలో 'గానానికి మారుపేరు ఘంటసాల' అని ఆయన గళం  ఆంధ్రదేశంలో ప్రతీ ఇంటా మార్మోగుతూనే వుంటుందని కొనియాడారు.

సభకు అధ్యక్షత వహించిన గౌరవ ముఖ్యమంత్రి కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డిగారు మాట్లాడుతూ అందరికీ సంగీతం రాకపోయినా విని ఆనందించడానికి తగిన అభిరుచి, సంస్కృతి అవసరమని, వాటిని పెంపొందించడానికి ఘంటసాలే సర్వసమర్ధుడని అభిప్రాయపడ్డారు. 

ముఖ్యఅతిథుల ఉపన్యాసాలనంతరం తనకు జరిగిన  ఘన సన్మానోత్సవానికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఘంటసాల ప్రసంగించారు. ముందుగా తన సినీజీవిత రజతోత్సవ సభకు విచ్చేసి దిగ్విజయంగా జరిపించిన సర్వశ్రీ  గౌరవ ముఖ్యమంత్రి,  తిమ్మారెడ్డిగారు, ఎ.వాసుదేవరావు, తదితర మంత్రివర్యులు, ముఖ్య, విశిష్ట అతిథులుగా హాజరయిన దేవానంద్, వహీదా రెహ్మాన్ చలన చిత్ర ప్రముఖులు, తోటి సంగీత కళాకారులందరికీ తన కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. 

ఆదిలో తనను చిత్రసీమకు పరిచయం చేసిన శ్రీ సముద్రాల రాఘవాచార్యులవారికి, నిర్మాత  ఘంటసాల బలరామయ్యగారికి, పాటలు పాడించిన  ఆకాశవాణికి, మొదటి గ్రామఫోన్ పాట పాడించిన శ్రీ పేకేటి శివరాం గారికి, ఐరవై ఐదు సంవత్సరాల పాటు తనను అభిమానించి ప్రోత్సహిస్తున్న ఆశేష ఆంధ్ర ప్రజానికానికి తాను సర్వదా ఋణపడి వున్నానని ఘంటసాల చెప్పారు. తనకు 'పద్మశ్రీ' బిరుదునిచ్చి గౌరవించిన కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు తన ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు తెలిపారు.

చివరగా, ఆంద్రప్రదేశ్ సమాచార శాఖ మంత్రి అక్కిరాజు వాసుదేవరావుగారు ఘంటసాల గాన ప్రతిభను కొనియాడుతూ  వందన సమర్పణ చేశారు.

సభా కార్యక్రమం ముగిసిన తరువాత ఘంటసాల సంగీతోత్సవం అత్యంత జనరంజకంగా సాగింది. ఘంటసాలవారు గంటల తరబడి నిలబడి పాడిన కచేరీ ఇదొక్కటే. ఆయనెప్పుడూ తన వాద్యబృందంతో సహా  కూర్చోనే కచేరీలు చేసేవారు. ఈ అద్భుత సంగీత విభావరికి ప్రముఖ సినీ గీత రచయిత డా. సి.నారాయణరెడ్డి వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించి ఉత్సవానికి విశిష్టత తెచ్చారు. 'నభూతో నభవిష్యతి' అనే రీతిలో  జరిగిన ఘంటసాల రజతోత్సవ సంగీతోత్సవంలో పాల్గొన్న  సంగీతదర్శకులకు, గాయనీ గాయకులకు ప్రముఖ నటీమణులు సావిత్రి, అంజలిదేవి మెమెంటోలను బహుకరించారు.

ఈ  సభ ఆద్యంతమూ నేను వేదికపైనే వుండి చూసే అదృష్టం నాకు కలిగింది. నా జీవితంలో నేను మొదటిసారిగా పాల్గొన్న అత్యంత భారీ సాంస్కృతికోత్సవం  ఘంటసాల సినీ రజతోత్సవ సభ. 

ఘంటసాల సినీజీవిత రజతోత్సవం

ఆ తరువాత కాలంలో నేను మరెన్నో ప్రతిష్టాత్మక జాతీయ సంగీతోత్సవాలలో కార్యకర్తగా పాల్గొనే మహద్భాగ్యం కలిగినా ఈ మొదటి ఉత్సవ అనుభవాన్ని మాత్రం నేనెన్నటికీ మరువలేను. ఈ తరహాలో ఏ కళాకారుడికి ఇంత ఘనమైన సత్కారం ఏనాడు జరగలేదు. ఇకపై జరగదు. ఘంటసాలవారిని గాన గంధర్వులన్నా, అమరగాయకులన్నా, శతాబ్ది గాయకులన్నా అది వారికి మాత్రమే చెల్లు.

అటువంటి మహోన్నత సంగీతజ్ఞుడు, సినీ గాయకుడు, సినీ సంగీత దర్శకుడు, సమాజసేవా తత్పరుడు, దేశభక్తుడు అయిన ఘంటసాలకు మరెన్నో ఉన్నత పురస్కారాలు లభించాలి. అందుకు రానున్న ఘంటసాల శతజయంతి ఉత్సవాలు మరింత దోహదం చేయాలని, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సహకరించాలని నా ఆకాంక్ష.

ఘంటసాలవారి 'నెం. 35, ఉస్మాన్ రోడ్' లో మరిన్ని జ్ఞాపకాలతో... వచ్చేవారం...
       .             ... సశేషం

*With a view to make the narrative more authentic and to corroborate it, images, audio and video clips are attached at appropriate places. If such usage is found objectionable to the copyright holders the same shall be removed if and when notified.

Sunday, October 24, 2021

నెం. 35 , ఉస్మాన్ రోడ్ ( ప్రణవ స్వరాట్ జ్ఞాపకాల మాలిక) - అధ్యాయం 2 - ఏభై నాలుగవ భాగం

24.10.2021 - ఆదివారం భాగం - 54*:
అధ్యాయం 2  భాగం 53 ఇక్కడ


నెం.35, ఉస్మాన్ రోడ్
ప్రణవ స్వరాట్

1967 లో 'నిర్దోషి' సినీమాను విడుదల చేసిన నర్రా రామబ్రహ్మంగారు తన రెండవ చిత్రంగా తన గౌతమీ పిక్చర్స్ బ్యానర్ మీద ఒక జానపద సినీమాను తీయడానికి సంసిధ్ధులయ్యారు. బి.విఠలాచార్య దర్శకుడు. ఎన్.టి.రామారావు, జయలలిత, నాగభూషణం, సత్యనారాయణ, రాజబాబు, రమాప్రభ, రావికొండలరావు మొదలగువారు ప్రధాన తారాగణంగా వుంటారని అనుకున్నారు. తన మొదటి చిత్రం 'నిర్దోషి' కి సంగీతం నిర్వహించిన ఘంటసాలవారినే తన రెండవ చిత్రానికి కూడా సంగీతం చేయమని నిర్మాత రామబ్రహ్మం కోరారు. ఘంటసాలవారంటే మంచి గౌరవం, స్నేహంగల వ్యక్తి రామబ్రహ్మం గారు. వారిద్దరి మధ్య ఒక సదవగాహన వుండేది.

ఒక శుభ ముహుర్తం చూసి గౌతమీ పిక్చర్స్ ఆఫీస్ లో కంపోజింగ్ మొదలెట్టారు ఘంటసాల. బందిపోటు సినీమా తర్వాత ఘంటసాల, బి.విఠలాచార్య కలసి పనిచేస్తున్న రెండవ సినీమా. వీఠలాచార్యగారి ఆలోచనా సరళికి, ఘంటసాలవారి ఆలోచనా సరళికి అంతరాలున్నా వాటన్నింటిని పక్కనబెట్టి సమన్వయంతో కలసి పనిచేసి చిత్ర విజయానికి కృషిచేశారు. ఆ తరువాత వీరిద్దరి కాంబినేషన్లో మరో జానపదం కూడా వచ్చింది. ఆ విషయం తర్వాత. 

గౌతమీ పిక్చర్స్ ఆఫీస్ మా 35, ఉస్మాన్ రోడ్ కు దగ్గరే. పానగల్ పార్క్ కు తూర్పునున్న రామకృష్ణ మిషన్ మెయిన్ హైస్కూలు పక్కనే నటుడు ముదిగొండ లింగమూర్తిగారు వుండే నానారావు నాయుడు స్ట్రీట్. దానిని ఆనుకొని వెంకట నారాయణ చెట్టి రోడ్ మీదకే ఉన్న మొదటి భవనం. ఆ భవనంలోనే రామబ్రహ్మం గారు ఒంటరిగా ఉండేవారు. సంసారం ఏదీ ఇక్కడ ఉండేదికాదు. బ్రహ్మాచారి అని విన్నాను. వివరాలు తెలియవు. ఆ ఇంటికి రెండు మూడు ఇళ్ళ తర్వాత ఎస్.వరలక్ష్మిగారి ఇల్లు, ఆ తర్వాత వచ్చే రాజా స్ట్రీట్ లో  ఎడమవేపు మొదటిదో, రెండవదో నటి సంధ్యగారి ఇల్లు. ఆమె కుమార్తే జయలలిత. నటిగా, తర్వాత ఎమ్జీయార్ పార్టీ నేతగా, ముఖ్యమంత్రిగా తమిళనాట తన ప్రభావాన్ని, ప్రాభవాన్ని చాటి చెప్పారు. ఆ జయలలితే రామబ్రహ్మంగారి 'ఆలీబాబా 40 దొంగలు' సినిమాకు కధానాయిక. 

ఆ రోజుల్లో సినిమా పాటల కంపోజింగ్ మొదలుపెట్టేముందు ఆ చిత్రం యొక్క కథను సంగ్రహంగా సంగీత దర్శకుడికి, ఆనాటి పాట వ్రాయడానికి వచ్చే రచయిత కు వివరిస్తారు. సాధారణంగా ఆ భాధ్యత ను రచయిత, అసిస్టెంట్ డైరక్టర్ తీసుకుంటారు. చిత్రనిర్మాత కూడా పక్కనే వుంటారు. 

ఆ విధంగా వారు కథను చెప్పిన తర్వాత ఏఏ సన్నివేశాలలో పాటలు అవసరమనిపిస్తాయో వాటి వివరాలు ఆయా పాటల కంపోజింగ్ సమయంలో చెపుతారు. వారు చెప్పినదానిని మనసులో పెట్టుకొని గీత రచయిత, సంగీతదర్శకుడు తమ కార్యక్రమానికి ఉపక్రమిస్తారు.  వెళ్ళిన ప్రతీసారి, వీటన్నిటికీ ముందు ఒక ముఖ్యమైన కార్యక్రమం వుంటుంది, అదే ఫలహారాలు, కాఫీ, తాంబూలం, సిగరెట్ల సేవనం. సాధారణంగా ఈ పాటల కంపోజింగ్ లు ఉదయం తొమ్మిదికి, సాయంత్రం నాలుగు తర్వాత ఏర్పాటు చేసేవారు. ఆ సమయానికి అనుగుణమైన ఫలహారాలనే ,పాపం , నిర్మాతలు తమ సొంత ఖర్చుమీద, ఒక మంచి పెద్ద హోటల్ నుండి తెప్పించి ఆ రోజు అక్కడున్నవారందరికీ తెప్పించేవారు. షూటింగ్/రికార్డింగ్/రీరికార్డింగ్ లు జరిగేప్పుడు ఆయా  సమయాలను బట్టి కాఫీ, టిఫెన్లు, భోజనాలు ఏర్పాటు చేసేవారు. షూటింగ్ లు, రీరికార్డింగ్ లు నిర్విరామంగా, ఏ అడ్డంకులు లేకుండా సాగాలంటే ఈ రకమైన సాదరు ఖర్చులు తప్పవు.
 
ఆ రోజుల్లో స్టూడియోలకు వెళ్ళి రావడానికి వాహనాలను కూడా నిర్మాతలే ఏర్పాటు చేసేవారు. అందుకు సినీమా నిర్మాణంలో వున్నన్ని రోజులు కొన్ని కార్లను, వ్యాన్లను అద్దెకు తీసుకునేవారు.

మరీ నాస్తికుడైన నిర్మాత అయితే తప్ప,   తమ సినిమాను ఒక శుభముహుర్తాన పురోహితుల సమక్షంలో వినాయకుడు, లక్ష్మీ, సరస్వతి మొదలైన దేవతాపటాలను పూలమాలలతో అలంకరించి పూజతో ప్రారంభిస్తారు. సాధారణంగా ఈ పూజా కార్యక్రమానికి  నిర్మాత దర్శకుడు, హీరో హీరోయిన్ లు, సంగీత దర్శకుడు, కెమెరామెన్, డిస్ట్రిబ్యూటర్ లను కూడా ఆహ్వానిస్తారు. ఆ పూజకు హాజరైనవారంతా తలా ఒక కొబ్బరికాయ (నిర్మాత డబ్బులే)  కొట్టి భగవంతుడి ఆశీస్సులు పొందుతారు. ఈ పూజా కార్యక్రమాలు కొన్నిసార్లు మొదటి రోజు షూటింగ్ సందర్భంగా చేస్తారు, లేదా పాటల కంపోజింగ్ తో ఆఫీసులో జరుపుతారు. వారి అనుకూలాన్నిబట్టి జరుగుతాయి. నిర్మాత యొక్క ఆర్ధికస్తోమత,  మెయిన్ ఆర్టిస్ట్ లు ఇచ్చే  వరస డేట్ల మీద సినిమా ఎంతకాలంలో ముగుస్తుందనేది తెలిసిపోతుంది.

మరి, ఈ ఆలీబాబా 40 దొంగల సినిమా ఏవిధంగా ప్రారంభయిందో నాకు తెలియదు. నేను 'వినాయకచవితి', 'మాయనిమమత' సినిమా ప్రారంభోత్సవాలకు తప్ప మిగిలిన ఏ సినీమా ఉత్సవాలకు వెళ్ళలేదు. ఈ సినిమా సమయంలో నేను కొంచెం ఖాళీగానే ఉండేవాడిని. శని ఆదివారాలు శెలవు, ప్రతీ పండగకు ఏదో రకమైన శెలవుల వలన, మా నాన్నగారికి ఇష్టంలేకపోయినా, ఘంటసాల మాస్టారి వెనకాల వెళ్ళేవాడిని. షూటింగ్ ల పట్ల, స్టార్స్ పట్ల నాకు ఏనాడు ఆసక్తివుండేదికాదు. ఆంధ్రానుండి మద్రాస్ వచ్చే బంధుమిత్రుల కోసం కొన్ని షూటింగ్ లకు వెళ్ళడం జరిగింది. పాటల రచన విధానం మీద, స్వర రచనల మీద వుండే ఆసక్తివలన కంపోజింగ్ లకు, రికార్డింగ్/రీరికార్డింగ్ లకు వెళ్ళేవాడిని. అది కూడా ఘంటసాలవారి సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన సినీమాలకు మాత్రమే వెళుతూ,  ఎక్కడా నా వల్ల ఇతరులకు ఏ ఇబ్బంది కలగకుండా చూసుకునేవాడిని. పాటల కంపోజింగ్ సమయంలో పాటల లోని పదాలు,  వరసల విషయంలో రచయిత, సంగీత దర్శకుల మధ్య జరిగే చర్చలు, సంభాషణలు వినడంలో ఒక ఆనందం వుండేది.
 
కొసరాజుగారు, సి.నారాయణరెడ్డి గారి వంటి రచయితలు వారే ఏవో ట్యూన్స్ లాటివి కట్టి పాడి వినిపిస్తూండేవారు. పాటల కంపోజింగ్ మామూలు వాళ్ళకు ఒక విసుగుపుట్టించేపని. ఘంటసాలవారి కంపోజింగ్ అంటే సంగీతంబాబు (హార్మోనియం), రాఘవులు (చేసిన ట్యూన్ కు సరైన మాటలు దొరికేవరకు అలా  పదే పదే పాడి వినిపించడం ఆనాటి రివాజు). లయ కోసం ఒక తబలా తప్పనిసరి. మొదటి రోజుల్లో పామర్తిగారు కంపోజింగ్ లలో తబలా వాయించేవారు. తర్వాత పెద్ద ప్రసాద్, జడ్సన్, ఆయన తమ్ముడు చిన్నప్రసాద్, సుబ్బారావు, ఇలా చాలామంది మారారు.

గౌతమీ పిక్చర్స్ ఆఫీస్ ఇంటి క్రింది భాగంలో వుండడం మా నాన్నగారిలాటి వాళ్ళకు ఒక సౌకర్యంగా వుండేది. కొన్ని ఫిల్మ్ కంపెనీలు మేడమీద వుండి తన హార్మోనియంను ప్రతీసారీ మేడమీదకు ఎక్కించడం, దింపడం మహాయాతనగా వుండేది. కొన్నిసార్లు ఆఫీసు బాయ్స్ అందుబాటులో వుండేవారు కాదు. అలాటి కొన్ని సమయాలలో నేనే ఆయనకు సాయంపట్టేవాడిని. తర్వాత కాలంలో వీణ వాయించేప్పుడు అదే సమస్య. రెండు చాలా బరువైన వాద్యాలే. హార్మోనియం, వీణ, డ్రమ్స్ వంటి హెవీ ఇన్స్ట్రమెంట్స్ ను స్టూడియోలకు మోసుకెళ్ళడమూ శ్రమతోకూడిన పనే. ఈ వాద్యలతో పోలిస్తే ఫ్లూట్, వైలిన్ వాయించేవాళ్ళకు మహా హాయి. చాలా తేలికగా బస్సుల్లో ప్రయాణం చేసి స్టూడియోలకు వచ్చేవారు. అందుకే మొదటి రోజుల్లో సినీమా కంపెనీవాళ్ళే ఆర్కెస్ట్రావారిని తమ కార్లలో తీసుకువెళ్ళి, మళ్ళీ ఇళ్ళవద్ద దింపేవారు. మొదటినుండి మా నాన్నగారిది బరువైన జీవితమే.

ఆలీబాబా 40 దొంగలు కథ అరేబియన్ నైట్స్ కథలలోనిది. ఈ  కథ సినీమాగా అనేక విదేశీ భాషల్లో, స్వదేశీ భాషలలో నిర్మించారు. 1955లో ఆలీబాబా 40 దొంగలు సినీమాను మోడర్న్ థియేటర్స్ వారు తమిళంలో ఎమ్.జి.రామచంద్రన్, భానుమతి, వీరప్ప, తంగవేలు మొదలైనవారితో తీసారు. తమిళంలో మొట్టమొదటి గేవాకలర్ సినీమా. బ్రహ్మాండమైన విజయం పొందింది. హీరో పాడే ఒకే డ్యూయెట్ భానుమతితో   ఎ.ఎమ్.రాజా పాడగా, కమేడియన్ తంగవేలు తెర మీద పాడిన 'ఉల్లాస ఉలగమ్ ఉనకే సొందం... సెయడ సెయడ సెయడ... ని జల్సా సెయడ సెయడ సెయడ..." పాటను ఘంటసాలగారు పాడారు. సుసర్ల దక్షిణామూర్తి గారి సంగీతంలో వచ్చిన ఆ సినీమా పాటలన్నీ చాలా జనాదరణ పొందాయి. సినిమాలో భానుమతిగారి పాటలే ఎక్కువ. ఆ సినీమాను తెలుగులో కూడా డబ్ చేసారు. ఆ సినీమాను ఒక పధ్నాలుగేళ్ళ తర్వాత తెలుగులో తీయ సంకల్పించారు రామబ్రహ్మంగారు. విఠలాచార్యగారు, మాటల రచయిత డి.వి.నరసరాజుగారు కలసి తెలుగు సినిమా ట్రీట్మెంట్ ను కొంత మార్చారు. ఒరిజినల్ కథలో ఆలీబాబాకు, ఆ నలభై దొంగలకు ఏ సంబంధము లేదు. కాని తెలుగులో మాత్రం ఆ బందిపోటు దొంగల గుంపు వల్లే ఆలీబాబా తండ్రి చనిపోవడం లాటి ఫ్లాష్ బ్యాక్ ను సృష్టించారు. కామెడీ ట్రాక్ మార్చారు. 1969 సినీమా నాటికి దొంగల చేతికి తుపాకులు వచ్చాయి. అవి పాత సినిమా లో కనపడవు. ఆలీబాబా 40 దొంగలు లో వినోదానికి కొదవలేదు. అందువల్ల పాటలకు కొదవలేదు. సోలోలు, డ్యూయెట్లు, డాన్స్ పాటలు చాలానే వుంటాయని అనుకోవడం జరిగింది. సంగీతపరంగా మంచి స్కోప్ వున్న సినీమా. పాటల ట్యూన్స్ విషయంలో ఏ విధమైన జోక్యం లేకుండా స్వేఛ్ఛగా పనిచేసుకునే వాతావరణాన్ని ఘంటసాలవారికి రామబ్రహ్మంగారు కల్పించడంతో ఘంటసాలగారు మనసుపెట్టి ఈ సినీమాకు పనిచేశారు. 

అప్పుడే వర్ధమాన గాయకుడిగా అందరి దృష్టిలో పడిన ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం అనే నూతన గాయకుడిచేత ఘంటసాలవారు తనసంగీత దర్శకత్వంలోని ఈ సినీమాలో  రెండు పాటలు పాడే అవకాశం కల్పించారు. 

ఈ సినీమాలో హీరోయిన్ కు ఒక రొమాంటిక్ సోలో. ఎవరిచేత పాడించాలనే విషయం చర్చకు వచ్చింది. సాధారణంగా జయలలిత పాటలకు  సుశీలగారినే ఎన్నుకుంటారు. కానీ ఈ పాటను ఆ సినిమా హీరోయిన్ జయలలిత చేతే పాడించాలని నిర్ణయించారు. జయలలిత  గాయని కాదు.  నటి, నర్తకి మాత్రమే. కానీ సంగీతం మీద ఆసక్తి, పాడాలనే ఉత్సాహం గల నటి. శ్రావ్యమైన కంఠం. అది చూసి ఎమ్.జి.ఆర్ ముందుగా తన సొంత చిత్రం ' అడిమై పెణ్' లో జయలలిత చేత ఒక సోలో కె.వి.మహాదేవన్ సంగీతంలో పాడించారు. ఆ పాట ('అమ్మా ఎన్డ్రాల్ అన్బు)  అందరికీ నచ్ఛింది. అలాగే, ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం  తమిళంలో పాడగా రిలీజైన మొదటి సినీమా కూడా ఈ అడిమై పెణ్ సినీమానే. ఇందులో  హీరో ఎమ్.జి.ఆర్ కు పాడే అవకాశం రావడం అతనికి దక్కిన గొప్ప అదృష్టం.

గాయని కాని గాయని చేత పాడించాలంటే సంగీతదర్శకుడు కొంత కసరత్ చేయాలి. పాత గాయనీమణుల శక్తి సామర్ధ్యాలు అందరికీ తెలిసినవే కావడం వలన పాట ఎలా కంపోజ్ చేసినా ఇబ్బందిలేదు. కావలసిన ఎఫెక్ట్ రాబట్టుకోవచ్చును. అదే నూతన గాయకులైతే వారు ఏ శ్రుతులలో పాడగలరు, ఎంత స్థాయి వరకు గొంతు పెగులుతుంది, గమకాలు ఎంతవరకు పాడగలరు, భాష ఉచ్చారణ, భావ ప్రకటన  వంటి అనేక విషయాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని  వారి స్థాయికి తగ్గ రీతిలో పాటకు వరస కూర్చవలసి వస్తుంది. అక్కడ సంగీత దర్శకుడు తన సంగీత ప్రతిభను చాటకూడదు. విజ్ఞతను చూపించాలి. లేకపోతే పాట అభాసుపాలు అవుతుంది.

ఏ సన్నివేశానికి ఏ రకమైన రాగాలు అనువుగా వుంటాయి, పాటలో ఎన్ని చరణాలుండాలి, పాటను బట్టి ఎలాటి బిజిఎమ్స్ వేయాలి, పాటకు ఎంత ఆర్కెస్ట్రాను పెట్టాలి అనే విషయాలన్నిటిమీద సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాలవారికి నిర్దిష్టమైన అభిప్రాయాలే వుండేవి. అవసరమున్నా లేకపోయినా హెవీ ఆర్కెస్ట్రాను ఉపయోగించడానికి సుతారము ఘంటసాలగారు ఇష్టపడేవారు కాదు. పాట అందరు పాడుకోవడానికి వీలుగా పదాలు సులభంగా అర్ధం అయేలా, క్యాచీగా వుండాలి. అందుకే తన పాటలలో పల్లవి తర్వాత వచ్చే చరణాలు రెండైనా, మూడైనా ఒకే వరసలోనే చేసేవారు. చరణం చరణానికి ట్యూన్ మార్చుకుంటూ పోతే ఆ పాట  శ్రోతల హృదయాలలో నిలవదనేది వారి అభిప్రాయం. రాగమాలిక పాటలు వేరు. అదే నృత్యప్రధాన గీతమైతే డాన్స్ డైరెక్టర్ ను కూడా పక్కన పెట్టుకొని వారి సూచనలు తీసుకొని గతులను, జతులను సమకూర్చేవారు. 

జయలలితకు తెలుగులో ఇదే మొదటిపాట. హీరో హీరోయిన్ లను మంచి చేసుకుంటే (ఇచ్చే భారీ పారితోషికాలు ఎలాగూ తప్పవు) తమ సినిమా షూటింగ్ లు ఏ ఆటంకాలు లేకుండా అనుకున్న ప్రకారం ముగిసిపోతాయని నిర్మాతల అల్ప ఆశ. అందుకోసం వాళ్ళలో వుండే అదనపు అర్హతలు కనిపెట్టి బయటపెట్టడానికి తాపత్రయపడుతూ వుంటారు. స్టార్ ఇమేజ్ గలవాళ్ళు ఏం చేసినా అదో గొప్ప చరిత్ర అని భావించే వీరాభిమానులున్నంత వరకూ ఎవరేంజేసినా చెల్లుతుంది.

జయలలిత విషయంలో అలాటి అపప్రధ రాకుండా వుండేలా ఘంటసాల మాస్టారు ఆలీబాబా 40 దొంగలు సినీమా లో ఒక పాటను స్వరపర్చారు. ఆ పాటను  సరళమైన చిన్న చిన్న మాటలతో దాశరధి వ్రాసారు. మాస్టారు కూడా గాయని ఎక్కువ కష్టపడకుండా వుండేలా సున్నితంగా, శ్రావ్యంగా బృందావన సారంగ స్వరాలను ఉపయోగించి ఈ పాటను స్వరపర్చారు. ఘంటసాల మాస్టారు చేసినపాట నిర్మాత, దర్శకుడు అందరికీ నచ్చింది. ఇప్పుడా పాట రికార్డింగ్ చేయడానికి ముందు హీరోయిన్ జయలలితకు నేర్పాలి. ఆ తర్వాతే రికార్డింగ్. నిర్మాత హీరోయిన్ ను సంప్రదించి పాట రిహార్సల్స్ చేయడానికి  ఓ రెండు రోజుల పాటు సమయం సంపాయించారు. ఉదయం ఆరు నుండి ఏడు గంటలవరకు రిహార్సల్స్. ఆ తరువాత ఆవిడ మేకప్ చేసుకొని తొమ్మిదికల్లా షూటింగ్ స్పాట్ లో వుండాలి. రాత్రి తొమ్మిది దాటాకే ఇంటికి రావడం. అప్పుడు అసలు కుదరదు. జయలలిత ఇంట్లోనే రిహార్సల్స్. ఘంటసాల మాస్టారే ఆవిడ ఇంటికి వెళ్ళి పాట నేర్పాలి. ఆ విషయంలో మాస్టారికేమీ పట్టింపులేదు. తాను చేసిన పాట బాగా రావాలి, అంతే. ఆవిడ నివాసం గౌతమీ పిక్చర్స్ ఆఫీస్ కు దగ్గరలోనే రాజా స్ట్రీట్ లో. అనుకున్నట్లుగానే ఒక రోజు ఉదయం ఆరింటికల్లా మాస్టారు, మా నాన్నగారు (సంగీతరావుగారు) హార్మోనియంతో, జడ్సన్ తబలాతో, వారితో పాటు నేను కూడా జయలలిత ఇంటికి చేరుకున్నాము. ఎవరో మమ్మల్ని చూసి లోపల హాల్లో కూర్చోబెట్టి వెళ్ళిపోయారు. ఇల్లంతా నిర్మానుష్యంగా, నిశబ్దంగా వుంది. కొంతసేపటికి సంధ్యగారు వచ్చి మాస్టారిని పలకరించి అమ్ము (జయలలిత  ముద్దు పేరు) ఇప్పుడే వచ్చేస్తుంది అని చెప్పి లోపలికి వెళ్ళిపోయారు. ఓ పది నిముషాల తర్వాత మెల్లగా సుకుమారంగా మేడ మెట్లు దిగి జయలలిత మేమున్న చోటికి వచ్చి అందరికి ఓ నమస్కారం అందజేసింది. కొన్ని మామూలు మాటలు అయ్యాక మాస్టారు, వాద్యబృందం సహకారంతో ఆవిడకు 'చల్ల చల్లనీ వెన్నెలాయే, మల్లెపూల పానుపాయే' పాటను  ఓ రెండుసార్లు పాడి వినిపించారు. జయలలిత మంచి జ్ఞానస్తురాలే. ఎక్కువ సమయం తీసుకోకుండానే పాటను నేర్చుకుంది. తానూ పాడి వినిపించింది. సన్నటి శ్రావ్యమైన గాత్రం. అవేళకు రిహార్సల్స్ ముగిసాయి. ఆ మర్నాడు కూడా మరోసారి రిహార్సల్స్ చూస్తే రికార్డింగ్ పెట్టుకోవచ్చని చెప్పిందావిడ. ఆ మర్నాడు ఉదయం జరిగిన రిహార్సల్స్ కు నేను వెళ్ళలేదు. తర్వాత ఒక రోజు విజయాగార్డెన్స్ థియేటర్ లో 2 to 9 కాల్షీట్ లో రికార్డింగ్ ఫిక్స్ చేసారు. ఈ పాటకు వైలిన్స్, గిటార్, మేండలిన్, పియోనో, ప్లూట్, క్లారినెట్, డబుల్ బేస్, తబలా, డోలక్, రెండు హార్మోనియంలు (రెండో హార్మోనియం హుసేన్ రెడ్డిగారు) ఇతర రిథిమ్స్ మొత్తం అంతా ఒక పదిహేను మంది ఆర్కెస్ట్రాను ఉపయోగించిన గుర్తు.   హీరోయిన్ జయలలిత పాడుతున్న పాట అనగానే ఈ పాట రికార్డింగ్ కు ఆ చిత్ర నిర్మాత, దర్శకుడు, డాన్స్ డైరక్టర్, అసిస్టెంట్లుతో పాటు నాలాటివారు కూడా చాలా మందే హాజరయ్యారు. ఆర్కెస్ట్రాతో ఓ రెండు మానిటర్లు చూసాక సింగర్ వాయిస్ తో ఒక రిహార్సల్ చూశారు. ఘంటసాలమాస్టారు సౌండ్ ఇంజనీర్ స్వామినాథన్ పక్కనే కూర్చోని జయలలితకు, ఆర్కెస్ట్రావారికి తగిన సూచనలిచ్చాక ఫైనల్ టేక్ కు అంతా రెడీ అయ్యారు. అప్పుడు జయలలిత తన రూమ్ లోనుండి ఘంటసాల మాస్టారు వున్న రూముకు వచ్చి మొదటిసారిగా తెలుగులో మీ డైరక్షన్ లో పాడుతున్నాను. బాగా పాడాలని ఆశీర్వదించండి అని  వంగి ఘంటసాల మాస్టారి కాళ్ళకు నమస్కారం చేసింది.  అందరూ ఒక్క క్షణం ఆశ్చర్యపోయారు. అది ఒక ఉత్తమ కళాకారుడి సంస్కారం. వినయ విధేయతలు. తన వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడుకుంటూ పెద్దలను గౌరవించడమనే సంస్కారం అందరిలో అలవడాలి. ఆ తరువాత ఓ రెండు మూడు టేకులలో పాట OK చేసారు.  జయలలిత ఆలీబాబా 40 దొంగలు సినీమా కోసం పాడిన తొలి తెలుగు గీతం రికార్డింగ్  తృప్తికరంగా ముగిసింది. 


చల్లచల్లనీ వెన్నెలాయే

 🌿💐🌿


1969 లో తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థాన ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా ఘంటసాలవారిని కరుణించిన వేంకటేశ్వరస్వామి 1970లో మరోసారి మరోలా ఆశీర్వదించాడు. 

తన సంగీతం ద్వారా 25 సంవత్సరాల పాటు చలనచిత్రసీమకు, సమాజానికి, దేశానికి ఇతోధికంగా చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా భారతప్రభుత్వం ఘంటసాల వారికి ప్రతిష్టాత్మక 'పద్మశ్రీ' బిరుదును ఇచ్చి గౌరవించింది. 1970 ప్రారంభంలో ఢిల్లీలో ఆనాటి రాష్ట్రపతి గౌరవనీయులు వి.వి.గిరిగారి చేతులమీదుగా ఘంటసాలవారు  'పద్మశ్రీ' అవార్డు ను అందుకున్నారు.
 
పద్మ అవార్డ్ ను పొందిన తొలి తెలుగు సినీమా గాయకుడిగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వున్న కోట్లాది తెలుగు సంగీతాభిమానుల ప్రశంసలను, ఆశీస్సులను, ప్రేమాభిమానాలను తన సొంతం చేసుకున్నారు. పద్మశ్రీ వచ్చిన శుభతరుణంలో ఘంటసాల రజతోత్సవ నిర్వహణా కార్యకర్తలలో మరింత నూతనోత్సాహం పుంజుకుంది.

ఆ రజతోత్సవ విశేషాలన్నీ వచ్చేవారం...
                    ...సశేషం

*With a view to make the narrative more authentic and to corroborate it, images, audio and video clips are attached at appropriate places. If such usage is found objectionable to the copyright holders the same shall be removed if and when notified.